توردا ئىمزا توپلاش توغۇرسىدا ئويلىغانلىرىم

توردا ئىمزا توپلاش ۋە ئارىمىزدا يۈز بىرىۋاتقان بەزى مەسىلىلەرگە قارىتا ئويلىغانلىرىم

Yingi yizziq nusqisi

http://uyghur-jemiyiti.blogspot.com/2018/09/torda-imza-toplash-toghursida.html

مەمەت ئمىن

توردا ئىمزا توپلاش بولسا دېموكىراتىك دۆۋلەتلەردە يولغا قويۇلىۋاتقان، جەمىيەتتە يۈز بىرىۋاتقان ئادالەتسىزلىك ۋە ياكى مەلۇم بىر ۋەقەلىك توغۇرسىدا جامائەت پىكىرى توپلاپ، ھۆكۈمەت ئورۇنلىرىغا ۋە ياكى مۇناسىۋەتلىك ئورۇنلارغا ئۆز تەلىپىنى يەتكۈزۈش، ئۇلارغا بىسىم قىلىش، جەمىيەتنىڭ ئۇنىڭغا نىسبەت تونۇشىنى يۇقۇرى كۆتۈرۈش رولىنى ئوينايدىغان بىر خىل ۋاستە بولۇپ، ئۇ خەلقنىڭ ئاۋازىنى مۇناسىۋەتلىك ئورۇنلارغا يەتكۈزۈش ۋە ياكى ھۆكۈمەت بىلەن خەلق ئارىسىدا كۆۋرۈكلۈك رولىنى ئوينايدۇ.

ھازىر مەۋجۇت بولىۋاتقان توردا ئىمزا توپلاش ئۇسۇلى ھەر خىل بولۇپ، ئۇنى ئاددى قىلىپ ئىككى تۈرگە ئايرىشقا بولىدۇ.

بىرى، جەمىيەتنىڭ مەلۇم بىر ۋەقەلىككە بولغان تونۇشىنى يۇقۇرى كۆتۈرۈپ، جامائەت پىكىرى توپلاشنى مەخسەت قىلغان ئىمزا توپلاشلار بولۇپ، بۇنداق ئىمزا توپلاشلار كۆپۈنچە ئەھۋالدا ھۆكۈمەتكە تەۋە بولمىغان ئامماۋى تور بەتلەردە ۋە ئىجتىمايى تاراتقۇلاردا ئىلىپ بىرىلىدۇ. بۇنداق ئىمزا توپلاشلارغا كۆپۈنچە ھالدا ئىمزا توپلاش پالىيىتىنى باشلىغۇچى ئىمزا قويغۇچىلار سانى جەھەتتە مەلۇم بىر نىشان بەلگۈلەپ، شۇ نىشانغا يىتىش ئۈچۈن كۈچەپ تەشۋىق قىلىدۇ. نورمالدا بۇنداق ئىمزا توپلاشقا ئىمزا قويىدىغانلار سانى جەھەتتە ئىنىق بىر بەلگۈلىمە يوق بولسىمۇ، بىراق ئىمزا قويغانلار سانى قانچە كۆپ بولسا شۇنچە ياخشى. ئىمزا قويغانلار قانچە كۆپ بولدى دىمەك، ئاڭلاتماقچى بولغان مەسىلىدىن ۋە ياكى ۋەقەلىكتىن شۇنچە كۆپ ئادەم خەۋەر تاپتى دىمەك، ئۇنىڭ تەسىر شۇنچە چوڭ بولدى دىمەك. نەتىجىدە مۇناسىۋەتلىك كىشىلەر ۋە ئورۇنلار ئوتۇرغا قويۇلغان مەسىلىگە ئەھمىيەت بىرىشكە ۋە ئۇنى مۇئاپىق بىر تەرەپ قىلىشقا مەجبۇرى بولىشى مۈمكىن. www.change.org دا ئىلىپ بىرىلغان ئىمزا توپلاشلار بۇ خىلدىكى ئىمزا توپلاشلارنىڭ تىپىك مىسالىدۇر.

يەنە بىرى، خەلقنىڭ ئاۋازىنى ھۆكۈمەت ئورۇنلىرىغا يەتكۈزۈپ، مۇناسىۋەتلىك ھۆكۈمەت ئورۇنلىرىنىڭ مەلۇم ۋەقەلىك ياكى مەسىلە توغۇرسىدا ئىپادە بىلدۈرۈش، تەكشۈرۈش ئىلىپ بىرىش ۋە قانۇن ماقۇللاش قاتارلىقلارنى تەلەپ قىلىش مەخسەت قىلىنغان ئىمزا توپلاش بولۇپ، بۇنداق ئىمزا توپلاشلار كۆپۈنچە ئەھۋالدى ھۆكۈمەت ئورۇنلىرىنىڭ مۇناسىۋەتلىك تور بەتلىرىدە ئىلىپ بىرىلىدۇ. بۇنداق ئىمزا توپلاشلارغا كۆپۈنچە ھالدا ئىمزا توپلاش پالىيىتىنى باشلىغۇچى ئەمەس، بەلكى ھۆكۈمەت ئورۇنلىرى ئوتۇرغا قويۇلغان مەسىلىنى ئۆزلىرىنىڭ ئىتىۋارغا ئىلىپ ئۇنى مۇزاكىرە قىلىپ بىر قار چىقىرىشى ئۈچۈن زۆرۈر بولغان ئەڭ تۆۋەن بىر ساننى بەلگۈلەيدۇ. ئەلۋەتتە ئىمزا توپلاش پالىيىتىنى باشلىغۇچى، ھۆكۈمەتنىڭ ئۇ ئىمزا قويغۇچىلار سانىغا قويۇلغان ئەڭ تۆۋەن تەلەپنى ئاشۇرۇپ ئورۇنلاپ، مۇناسىۋەتلىك ئورۇنلارنىڭ ئوتۇرىغا قويغان مەسىلىگە تىخىمۇ جىددى قارىشىنى قولغا كەلتۈرۈش ئۈچۈن، ئۇنىڭدىنمۇ ئارتۇق بىر ساننى مەخسەت قىلىپ، تىرىشىپ تەشۋىق قىلىشى مۈمكىن.

ئىمزا قويغانلارنىڭ سانىغا قويۇلغان ئۇ تەلەپ، ھۆكۈمەت ئورۇنلىرىنىڭ ئوتۇرغا قويۇلغان مەسىلىنى ئىتىۋارغا ئىلىپ، ئۇنى مۇزاكىرە قىلىش ۋە ئۇ مەسىلە توغۇرسىدا بىرەر قارار چىقىرىش ئۈچۈن تەلەپ قىلىنىدىغان ئەڭ تۆۋەن سان بولۇپ، ئۇ ھەرگۈزمۇ ئىمزا قويغانلار سانى شۇ سانغا يەتسە، ھەممە ئىش ھەل بولىدۇ دىگەنلىك بولمايدۇ. ئىمزا قويغانلار شۇ سانغا يەتسە، ئاندىن ئۇ مەسىلە توغۇرسىدا مۇزاكىرە ئىلىپ بىرىلىدۇ. ئەگەر ئىمزا قويغانلار سانى تەلەپ قىلىنغان ئۇ ئەڭ تۆۋەن سانغا يەتمىسە، ئوتۇرغا قويۇلغان ئۇ تەلەپ ئىتىۋارغا ئىلىنمايدۇ ۋە مۇزاكىرىگە قويۇلمايدۇ. شۇڭا ئىمزا قويغانلار سانى قانچە كۆپ بولسا ئوتۇرغا قويۇلغان مەسىلىنىڭ ئىتىۋارغا ئىلىنىپ، ئۇنى ھەل قىلىش ئۈچۈن بىرەر قارار ئىلىنىشنىڭ ئىھتىماللىقى شۇنچە يۇقۇرى بولىدۇ. ئۇنىڭ ئالدىنقى شەرتى ئوتۇرغا قويۇلغان تەلەپ مۇئاپىق بولۇشى، شۇ دۆۋلەتنىڭ ئىچكى ۋە تاشقى سىياسىتىگە ئۇيغۇن بولۇشى، دۆۋلەتنىڭ مەنپەتىگە تەسىر يەتكۈزمەسلىكى كىرەك.

ئۇنداقتا ئوخشىمىغان دۆۋلەتلەرنىڭ ئىمزا قويغۇچىلار سانىغا قويۇلغان ئەڭ تۆۋەن تەلەپ نىمە ئۈچۈن ناھايتى زور پەرىقلىق؟ ئىمزا توپلاش ئارقىلىق خەلقنىڭ ئاۋازىنى مۇناسىۋەتلىك ھۆكۈمەت ئورگانلىرىغا يەتكۈزۈش ۋە ئۇنى ئىتىۋارغا ئىلىپ ئۇنى ھەل قىلىش ئۈچۈن قارار ئىلىش، ئاساسەن ئاز سانلىق كۆپ سانلىققا بويسۇنۇش، كۆپ ساندىكى خەلقنىڭ ئاۋازىغا ئالدىن قۇلاق سىلىش پىرىنسىپى قوللۇنىلغان بولۇپ، مۇناسىۋەتلىك ھۆكۈمەت ئورگانلىرى شۇ دۆۋلەتنىڭ نوپۇسىغا، ئۆزىنىڭ خىزمەت يۈكىگە ئاساسەن ئىمزا قويغۇچىلار سانىغا پەرىقلىق تەلەپلەر قويىدۇ.

مەسىلەن ئامىركا ئاق ساراي تور بىتىدىكى ئىمزا توپلاش مۇلازىمىتى، 2011 - يىلى ئوبامانىڭ دەۋرىدە باشلانغان بولۇپ، دەسلەپتە ئىمزا قويغانلار سانىغا قويۇلغان ئەڭ تۆۋەن تەلەپ 5000 بولۇپ، بىر ئايدىن كېيىن 25 مىڭگە كۆپەيىتكەن. 2013 -يىلغا كەلگەندە، ئۇ تەلەپ قىلغان ئەڭ تۆۋەن ساننى ھازىرقى 100 مىڭگە ئۆزگەرتكەن. ئۆتكەن يىلنىڭ بىشىدىن ھازىرغا قەدەر ئاق ساراي تور بىتىدە ئىلىپ بىرىلغان ۋە 30 كۈن مۇددەت ئىچىدە ئىمزا قويغانلار سانى بەلگۈلەنگەن سانغا يەتكەن ئىمزا توپلاشلار 20 بولۇپ، ئۇنىڭ ئىچىدە ئەڭ كۆپ ئىمزا قويۇلغان ئىمزا توپلاش ھەركىتى، "ئامىركا پىرەزىدەنتى دونالد تىرامپنىڭ پۈتۈن تىجارەتىدىن ۋە ئىختىزادى بايلىقىدىن ۋاز كىچىش ياكى ئۇنىڭغا قارغۇلارچە ئىشىنىش" توغۇرسىدا بولۇپ، ئۇنىڭغا جەمى 361 مىڭدىن ئارتۇق ئادەم ئىمزا قويغان. ئەڭ ئاز ئىمزا قويۇلغان ئىمزا توپلاش ھەركىتى، "ئامىركا پىرەزىدەنتى دونالد تىرامپنىڭ ۋىكى سىر ئاشكارلاش ھەركىتىنى باشلىغان جۇلىيان ئاسسانجنى ئەپۇ قىلىش" توغۇرسىدا بولۇپ، ئۇنىڭغا ئىمزا قويغانلار سانى (2018 - يىلى 9 -  ئاينىڭ 13 - كۈنىگە قەدەر) ئاران 377 بولغان.

غەرىپ دۆۋلەتلىرىدە توردا ئىمزا توپلاش ھەركىتى، بىر خىل شەكىلۋازلىق بولماستىن، ھۆكۈمەت ئورگانلىرى مەلۇم شەرت بىلەن مەلۇم بىر سىياسەتنى ئوتۇرغا قويغان بولسا، ئۇ شەرتكە يەتكەن ھەرقانداق تەلەپ چوقۇم ئىتىۋارغا ئىلىنىدۇ ۋە مۇزاكىرە قىلىنىدۇ. مەسىلەن ئامىركا ئاق ساراي تور بىتىدە ئىلىپ بىرىلغان ھەر قانداق ئىمزا توپلاش ئۈچۈن ئوتۇرغا قويۇلغان تەلەپ، ئەگەر ئۇنىڭغا ئىمزا قويغانلار سانى 100 مىڭگە يەتسە، ئۇ تەلەپ ئامىركا ھۆكۈمىتى تەرىپىدىن مۇزاكىرە قىلىنىپ، بىرەر قارار چىقىرلىىدۇ، ۋە ئۇ قارار ئۇ ئىمزا توپلاشقا قاتناشقان ھەر بىر كىشىگە ئەلخەت ئارقىلىق ئۇقتۇرلىدۇ. بۇ دىگەنلىك ئوتۇرغا قويۇلغان مەسىلە چوقۇم ئوتۇرغا قويۇلغان بويىچە ھەل بولىدۇ دىگەنلىك ئەمەس. پەقەت ئىتىۋارغا ئىلىنىدۇ، مۇزاكىرە قىلىنىدۇ ۋە بىر قارار چىقىرلىدۇ. ئوتۇرغا قويۇلغان تەلەپلەرنىڭ ھەل بولۇش بولماسلىقى ۋە قايسى دەرىجىدە ھەل بولۇشى، ئوتۇرغا قويۇلغان تەلەپنىڭ مۇئاپىق بولۇش بولماسلىقىغا، دۆۋلەتنىڭ ئىچكى ۋە تاشقى سىياسىتىگە ئۇيغۇن بولۇش بولماسلىقىغا ۋە دۆۋلەت مەنپەتىگە تەسىر يەتكۈزۈش يەتكۈزمەسلىكىگە باغلىق.

بۇ يىل 8 - ئايدا ئاۋۇستىرالىيە پارلامەنت تور بىتىدە خىتتاينىڭ ۋەتىنىمىزدە يۈرگۈزىۋاتقان سىياسىتىگە قارشى ئىمزا توپلاش پالىيىتىى باشلانغان بولۇپ، نۇرگۈل خانىم ۋە كۆپلىگەن باشقا قېرىنداشلارنىڭ نۇرغۇن تېرىشچانلىقى بىلەن 30 كۈن مۇددەت ئىچىدە ئىمزا قويغانلار سانى غەلىبىلىك ھالدا 10 مىڭدىن ئاشتى. ئۇندىن باشقا يەنە، قېرىندىشىمىز ئالماس نىزامىدىن ئۆز ئايالى ۋە ئاپىسىنى قۇتقۇزۇش ئۈچۈن ئوخشاش تور بەتتە ئىمزا توپلاش پالىيىتى ئىلىپ بارغان ئىدى. ئەپسۇس، ئۇنىڭغا ئىمزا قويغانلار سانى ئۇنچە كۆپ بولمىدى. ئەمىلىيەتتە ھازىر خەلقىمىزنىڭ دەردى ھەر بىرىمىزنىڭ دەردى، ھەر بىر بىرىمىزنىڭ دەردى خەلقىمىزنىڭ دەردى بولۇپ، بىزنىڭ ئۇلارغا ئوخشاش مۇئامىلە قىلىشىمىز، خەلقىمىزنىڭ بىشىغا كەلگەن دەرتنى ئاڭلىتىشقا تىخىمۇ پايدىلىق ئىدى.

ئاۋۇستىرالىيەدە باشلانغان ئۇ ئىمزا توپلاش پالىيىتىنى غەرىپ دۆۋلەتلىرىگە كەڭەيتىش چاقىرىقى بىلەن، ئامىركىدا ئۇزۇندىن بىرى ئۇيغۇرلارنى ئىزچىل قوللاپ كىلىۋاتقان ئامىركىلىق دوستىمىز جەك 9 - ئاينىڭ 6 - كۈنى ئامىركا ھۆكىمىتىنىڭ ئاق ساراي تور بىتىدە خىتتاينىڭ ۋەتىنىمىزدە يۈرگۈزىۋاتقان ئىغىر سىياسىتىنى قاتتىق ئەيىپلەپ، بىز ئۈچۈن ئىمزا توپلاش پالىيىتى باشلىغان ئىدى.

https://petitions.whitehouse.gov/petition/condemn-prcs-arbitrary-detentions-and-human-rights-abuses-xinjiang-uygur-autonomous-region

ئۇنىڭدىن 3 كۈن كېيىن قېرىندىشىمىز سالى خۇدايار، جەكنىڭ ئىمزا توپلاش ئۈچۈن يازغان يازمىسىدا ۋەتىنىمىزنىڭ ئىسمىنى "شىنجاڭ" ۋە بىزنى "ئاز سانلىق مىللەت" دەپتۇ دەپ، ئۇنىڭغا ئىمزا قويۇشنى رەت قىلىپ، ئۆزى 9 -  ئاينىڭ 9 - كۈنى ئوخشاش تور بەتتە يەنە بىر ئىمزا توپلاش ھەركىتى باشلىدى.

https://petitions.whitehouse.gov/petition/condemn-chinas-concentration-camps-and-prevent-21st-century-holocaust-east-turkistan-0

مەن بۇ يەردە، بۇ ئىككى ئىمزا توپلاش پالىيىتىنىڭ بىرسىنى توغۇرا، بىرسىنى خاتا دەپ باھا بەرمەكچى ئەمەسمەن. مەن ھەم قېرىنداشلارنىڭ قايسىغا ئىمزا قويۇپ، قايسىغا ئىمزا قويماسلىق توغۇرسىدا بىر نەرسىمۇ دىمەكچى ئەمەسمەن. مەن شەخسەن ھەر ئىككىلىسىگە ئىمزا قويدۇم. مەن بۇ يەردە پەقەتلا ئارىمىزدا يۈز بىرىۋاتقان ئىمزا توپلاش ۋە داۋاغا مۇناسىۋەتلىك بەزى مەسىلىلەر ئۈستىدە ئۆز كۆز قاراشلىرىمنى ئوتۇرغا قويۇپ ئۆتمەكچىمەن. ھەممىڭلار بۇلارنى ئۆيلاپ بىقىپ، قانداق قىلىش توغۇرسىدا ئۆزۈڭلار قارار بەرسەڭلا بولىدۇ.

ئامىركىلىق دوستىمىز جەك باشلىغان ئىمزا توپلاش، "خىتتاي ھۆكۈمىتىنىڭ شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتىنوم رايۇنىدا ئىلىپ بىرىۋاتقان خالىغانچە ئادەم تۇتۇش ۋە ئىنسان ھەق ھوقۇقلىرىنى دەپسەندە قىلىش قىلمىشىنى قاتتىق ئەيىپلەش" توغۇرسىدا بولۇپ، ئۇ يازمىسىدا ئۇيغۇر، قازاق، قىرغىز ۋە باشقا ئاز سانلىق مىللەت مۇسۇلمانلارنىڭ خەلقارا ئىنسان ھەق ھوقۇقلىرى ئەھدىنامىسىدا كاپالەت قىلىنغان ھەق ھوقۇقلىرىنىڭ قاتتىق دەپسەندە بولىۋاتقانلىقى، خىتتاي ھۆكۈمىتىنىڭ بىر مىلىيۇندىن ئارتۇق خەلقنى خالىغانچە تۇتقۇن قىلىنغانلىقى توغۇرسىدا ئامىركا ھۆكۈمىتىدە گۇۋالىق بىرىلگەنلىكى، خىتتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئۇيغۇرلارنىڭ ساياھەت قىلىشىنى، تىلىنى، دىننى ئىتىقادىنى ۋە ئىجتىمايى ئالاقىسىنى قاتتىق چەكلەۋاتقانلىقىنى ئوتۇرغا قويغان.

قېرىندىشىمىز سالى خۇدايار باشلىغان ئىمزا توپلاش،  "خىتتاينىڭ شەرقى تۈركىستاندىكى جازا لاگىرلىرىنى ئەيىپلەپ، 21 - ئەسىردىكى چوڭ قىرغىنچىلىقنىڭ ئالدىنى ئىلىش" توغۇرسىدا بولۇپ، ئۇ يازمىسىدا شەرقى تۈركىستان (ئاتالمىش شىنجاڭ) دىكى ئۇيغۇر، قازاق، قىرغىز، ئۈزبەك ۋە تاتار قاتارلىق مىللەتلەرنىڭ خەلقارا ئىنسان ھەق ھوقۇقلىرى ئەھدىنامىسىدا كاپالەت قىلىنغان ھەق ھوقۇقلىرىنىڭ قاتتىق دەپسەندە بولىۋاتقانلىقى، خىتتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئۈچ مىلىيۇندىن ئارتۇق خەلقنى قانۇنسىز ھالدا تۇرما ۋە جازا لاگىرلىرىغا سولىغانلىقى توغۇرسىدىكى ئىسپاتلارنى بىرلەشكەن دۆۋلەتلەر تەشكىلاتىنىڭ ئىرقى كەمسىتىشنى تۈگۈتۈش كومىتىتى كۆزدىن كۆچۈرگەنلىكىنى ئوتۇرغا قويغان. ئۇ يازمىسىدا خىتتاينىڭ بىسىش سىياسىتىنى ئەيىپلىگەندىن باشقا، خىتتاي ھۆكۈمىتىنىڭ مۇناسىۋەتلىك ئەمەلدارلىرىنى ماگنىسكى قانۇنى بويىچە جازالاشنى، خىتتاينى خەلقارا سودا جەھەتتە جازالاشنى، د ن ئا (DNA)  ئانالىز قىلىش ئەسۋاپلىرىنى، كۈزۈتۈش تەخنىكىسىنى، قوراللارنى ۋە باشقا جىنايى قىلمىشلارغا ئىشلىتىدىغان ماللارنى خىتتايغا ئېكىسپورت قىلماسلىقنى، ۋە بىرلەشكەن دۆۋلەت تەشكىلاتىغا ئىرقى قىرغنچىلىق يىغىنى ئۆتكۈزۈش ۋە شەرىقى تۈركىستاننى بىسىۋىلىنغان زىمىن دەپ ئىتىراپ قىلىش ئۈچۈن بىسىم قىلىشنى ئوتۇرغا قويغان.

يۇقارقى ئىمزا توپلاش ئۈچۈن يىزىلغان ئىككى يازمىنى ئۆز ئارا سىلىشتۇرغاندا، سالى خۇدايار قېرىندىشىمىزنىڭ يازغان تەلىپى، بىزگە ناھايتى ياقىدىغان ياخشى بىر تەلەپ. بۇنىڭغا مىنىڭچە ھىچكىمنىڭ قارشى پىكىرى بولمىسا كىرەك؛ شەخسەن مەن بۇنىڭغا ئىمزا قويغانلار سانىنىڭ بەلگىلەنگەن ۋاقىت ئىچىدە 100 مىڭدىن ئىشىشىنى بەكمۇ ئارزۇ قىلىمەن؛  بىراق شۇنداقتىمۇ تۆۋەندىكى بىر نەچچە تەرەپلەردە ئويلۇنۇپ بىقىشقا توغۇرا كىلىدۇ.

بىرىنجىدىن، ئەگەر بۇ ئىمزا توپلاش، جەك  9 – ئاينىڭ 6 – كۈنى ئىمزا توپلاش ھەركىتىنى باشلاشتىن بۇرۇن ياكى جەك باشلىغان ئىمزا توپلاشنىڭ 30 كۈنلۈك مۇددىتى ئاخىرلاشقاندىن كېيىن ئوتۇرغا چىققان بولسا، مىنىڭچە تىخىمۇ ياخشى بولغان بولاتتى. ئەپسۇس ئاۋۇستىرالىيەدە باشلانغان ئىمزا توپلاش ھەركىتىگە گەرچە 20 كۈندىن ئارتۇق ۋاقىت ئۆتكەن بولسىمۇ، ئامىركىدا بۇنداق بىر ئىمزا توپلاش ئوتتۇرغا چىمغان. جەك بۇ ئىمزا توپلاشنى باشلاپ ئەمدىلا 3 كۈن ئۆتكەندىن كېيىن، يەنە بىر ئىمزا توپلاشنى ئۇنىڭ بىلەن بەسلەشكەندەك ئوتۇرغا ئىلىپ چىقىش ۋە بۇرۇنقى ئىمزا توپلاشنى، "شىنجاڭ" ۋە "ئاز سانلىق مىللەت" دىدى دەپ ئۇنى ئىنكار قىلىش، مەنچە ئاقىلانە بىر ئىش ئەمەس. چۈنكى جەك داۋا ئىچىدىكى ھىچ بىر ئىنساننىڭ رىقابەتچىسى ئەمەس. ئۇ پەقەتلا ئۆز قوبۇل قىلغان ئۇسۇلدا ۋە ئامىركا ھۆكۈمىتى قوبۇل قىلىش ئاسان بولغان دائىردە، ئىككى ئېغىز ھەق گەپ قىلىپ،  ئاۋازىمىزنى ئامىركا ھۆكۈمىتىگە ئاڭلىتىشقا تىرىشتى. ئۇنىڭ بىزگە بىر قەرىزى ۋە مەجبۇريىتى يوق؛ ھەم بىزدىن بىر نەرسىمۇ ئۈمۈت قىلمايدۇ. مەن بىلىدىغان جەك، بىزنىڭ ۋەتەننى شەرىقى تۈركىستان دەپ ئاتاشنى رەت قىلىدىغان بىرسىمۇ ئەمەس؛ ئۇ ئۇزۇندىن بىرى بىزنىڭ داۋانى ئىزچىل قوللاپ كېلىۋاتقان بىرسى. ئۇ بەلكىم ئامىركا ھۆكۈمىتىنى ۋە ئۇنىڭغا ئىمزا قويماقچى بولغان كۆپ ساندىكى باشقا كىشىلەرنى كۆزدە تۇتۇپ، باشقىلار تەرىپىدىن تونۇلغان ۋە ئومۇملاشقان "شىنجىاڭ" ۋە "ئاز سانلىق مىللەت" دىگەن ئاتالغۇلارنى ئىشلەتكەن بولىشى مۈمكىن. ئەمىلىيەتتە بۇ ئاتالغۇلار ھەممىمىز كۆرۈپ تۇرىۋاتقاندەك، تۈركىيەنى ئۆز ئىچىگە ئالغان نۇرغۇن دۆۋلەتلەرنىڭ ھۆكۈمەت ئاخباراتلىرىدا ئومۇمى يۈزلۈك ئىشلىتىۋاتقان ئاتالغۇلار.

ئۇندىن باشقا ئاق ساراينىڭ تور بىتىدە ئىمزا توپلاش ھەركىتى ئىلىپ بىرىش ئۈچۈن ھىچقانداق شەرت ۋە ۋاقىت چەكلىمىسى يوق. ھەر قانداق ئادەم، ھەر قانداق ۋاقىتتا ھەرقانداق مەزمۇندا ئىمزا توپلاش ھەركىتىنى باشلىسا بولىۋىرىدۇ. چوقۇم بۇ ۋاقىتقا توغۇرلاپ ئوتۇرغا ئىلىپ چىقىشنىڭ ھاجىتى يوق.

ئىككىنجىدىن، ئاق ساراي تور بىتىدە ئىمزا توپلاشتىن مەخسەت يالغۇز ئۆز كۆڭلىمىزگە ياقىدىغان گەپلەرنى قىلىپ، ئۆز كۆڭلىمىزنى خوش قىلىۋىلىش بولماستىن، بەلكى بەلگۈلەنگەن 30 كۈن مۇددەت ئىچىدە ئىمزا قويغانلار سانىنى 100 مىڭگە يەتكۈزۈپ، ئاز بولسىمۇ بەلگۈلۈك نەتىجىگە ئىرىشىش. ئوتۇرغا قويۇلغان تەلەپ قانچە كۆپ بولسا، بىزگە شۇنچە ياققان بىلەن، ئۇنىڭ ئامىركا ھۆكۈمىتى تەرىپىدىن قوبۇل قىلىنىپ رىياللىققا ئايلىنىش نىسبىتى شۇنچە تۆۋەن بولىدۇ ۋە ياكى ئۇنداق بىر ئىھتىماللىق بولمايدۇ. چۈنكى ئىككى ئىمزا توپلاش ئۆز ئارا رىقابەت كەيپىياتىنى پەيدا قىلىپ، ئىمزا قويغۇچىلارنى ئىككىگە بۆلىۋىتىش ئەھۋالىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىش ئارقىلىق، ئىمزا قويغۇچىلار سانىنىڭ بەلگۈلەنگەن 30 كۈن مۇددەت ئىچىدە 100 مىڭگە يىتىش ئىھتىماللىقىنى زور دەرىجىدە تۆۋەنلىۋىتىدۇ.

جەك باشلىغان ئىمزا توپلاشقا ئىمزا قويغانلار سانى 9 - ئاينىڭ 13 - كۈنى كەچتە 8000 گە يىقىنلاشقان بولۇپ، ئوتۇر ھىساپ بىلەن كۈنىگە 1000 دىن ئارتۇق ئادەم ئىمزا قويغان. سالى خۇدايار قېرىندىشىمىز باشلىغان ئىمزا توپلاشقا ئىمزا قويغانلار سانى 9 - ئاينىڭ 13 - كۈنى كەچتە 1600 دىن سەل ئاشقان بولۇپ، ئوتۇرا ھىساپ بىلەن كۈنىگە 400 ئەتىراپىدا ئادەم ئىمزا قويغان. ئاۋۇستىرالىيەدە ئىلىپ بارغان ئىمزا توپلاپقىمۇ كۈنىگە ئوتۇرا ھىساپ بىلەن 350 ئەتىراپىدا ئادەم ئىمزا قويغان بولۇپ، بۇ ئىككى ئىمزا توپلاشقا ئىمزا قويغانلارنىڭ سۈرېتى  ئاساسەن ئوخشاش بولغان، ئۇنىڭ سەۋەبى ھەر ئىككى ئىمزا توپلاش پالىيىتىگە قاتناشقانلار ئاساسەن ئوخشاش بولسا كىرەك. شۇڭا ئەگەر بىز بۇ ئىمزا توپلاشقا كۆپلىگەن ئامىركىلىق ۋە باشقا خەلقلەرنى جەلىپ قىلالمىساق، بەلگۈلەنگەن مۇددەتتە ئىمزا قويغانلار ساننى 100 مىڭغا يەتكۈزۈش ناھايتى قېيىن. بۇ سانغا يىتىش ئۈچۈن، كۈنىگە ئوتۇرا ھىساپ بىلەن 3400 ئادەم ئىمزا قويىشى كىرەك. ئەگەر 30 كۈن ئىچىدە ئىمزا قويغانلار سانى 100 مىڭگە يەتمىسە، ھەرقانچە گۈزەل تەلەپلەر ئوتۇرغا قويۇلغان بىلەن، ئۇلارنىڭ ھىچقانداق ئەھمىيىتى بولمايدۇ.

ئۈچۈنجىدىن، ئاق ساراي تور بىتىدە ئىمزا توپلاشتىن مەخسەت يالغۇز ئۆز كۆڭلىمىزگە ياقىدىغان چوڭ تەلەپلەرنى ئوتۇرغا قويۇپ، ئۆز كۆڭلىمىزنى خوش قىلىۋىلىش بولماستىن، بەلكى ئامىركا ھۆكۈمىتىنىڭ قوبۇل قىلىش ئىھتىمال بولغان تەلەپلەرنى ئوتۇرغا قويۇپ، ئوت ئىچىدە كۆيىۋاتقان خەلقىمىز ئۈچۈن ئازراق بولسىمۇ بىر ئىش قىلىپ بىرىش.

مەن بەزىدە بىزنىڭ ئامىركا ھۆكۈمىتىگە ۋە ياكى خەلقارادىكى بەزى تەشكىلاتلارغا قويغان تەلىپىمىزنى مۇنداق بىر مىسالغا ئوخشاتقىم كىلىدۇ. خىتتاي ھۆكۈمىتى بىزنىڭ ئاتا ئانىمىزنى ئۆلتۈرۋىتىپ، بىر تاكتىكىلارنى قوللۇنۇپ بىزنى بىقىۋالدى. بىز ۋاقىتنىڭ ئۆتىشىگە ۋە يىشىمىزنىڭ چوڭ بولىشىغا ئەگىشىپ، ئۆزىمىزنىڭ مەجبۇرى بىقىۋىلىنغان ئۆگەي بالا ئىكەنلىكىمىزنى، ئۆزىمىزنىڭ ئۇزىندىن بىر ئۆگەي بالا مۇئامىلىسىگە ئۇچۇراپ كەلگەنلىكىمىزنى تەكىتلەپ، ئۆزىمىزنىڭ ئايرىم ئۆي تۇتۇش ئىستىكىمىزنىڭ بارلىقىنى ئۈزلۈكسىز ئوتۇرغا قويۇپ كەلدۇق. ئەپسۇس، خىتتاي ھۆكۈمىتى مەيلى بىزنى قانداق ئۇسۇلدا بىقىۋالغان بولسۇن ۋە بىزنى قانداق دەرىجىدە ئۈگەيلىگەن بولسۇن، خەلقارادا بىزنى يەنىلا خىتتاينىڭ بالىسى دەپ تونىدۇ؛ گەرچە بەزى دۆۋلەتلەر بىزنى خىتتاينىڭ ئۆزبالىسى ئەمەس، مەجبۇرى بىقىۋالغان ئۈگەي بالىسى دەپ تونىسىمۇ، بىراق يەنىلا بالىسى دەپ تونىدۇ. بىز گەرچە بىر قىسىم دۆۋلەتلەرگە، خىتتاي ھۆكۈمىتىنىڭ بىزنى ئۈگەيلەۋاتقانلىقىنى قوبۇل قىلدۇرغان بولساقمۇ، بىراق 60 - 70 يىلدىن بىرى، بىز تىخى ئۇلارغا ئۆزىمىزنىڭ مەجبۇرى بىقىۋىلىنغان ئۈگەي بالا ئىكەنلىكىنى قوبۇل قىلدۇرالمىدۇق. بۇنداق بىر ئەھۋال ئاستىدا، بىز 30 كۈنلۈك بىر ئىمزا توپلاش ھەركىتى ئارقىلىق، ئۇلارغا "ئۆزىمىزنىڭ مەجبۇرى بىقىۋىلىنغان ئۈگەي بالا ئىكەنلىكىنى" قوبۇل قىلدۇرالامدۇق؟

داۋا بىزنىڭ داۋا، بىزنىڭ داۋا نامايىش قىلىش، ئىمزا توپلاش بىلەن ھەل بولىدىغان داۋا ئەمەس. بىزنىڭ داۋا ۋەتەندىكى جازا لاگىرلىرى تاقالغان بىلەن تۈگەيدىغان داۋا ئەمەس. بىزنىڭ داۋا مۇناسىۋەتلىك خىتتاي ئەمەلدارلىرىنى ماگىنىسكى قانۇنى بىلەن جازالاش بىلەن ھەل بولىدىغان داۋا ئەمەس. بىز كوچىغا چىقىپ نامايىش قىلىپ، بىز مۇستەققىللىق تەلەپ قىلىمىز دەپ ۋاقىرغان بىلەن، ياكى مۇستەققىللىق تەلەپ قىلىمىز دەپ ئىمزا توپلاش ئىلىپ بارغان بىلەن، بىرسى بىزگە مۇستەققىللىق بەرمەيدۇ. كىمنىڭ مۇستەق بولغۇسى يوق؟ مۇستەققىللىق دىگەن كۈچىمىز يەتسە ئۆزىمىز ئالىدىغان نەرسە. بىزنىڭ داۋا ئۆزمىز بىلەن بولىدىغان ئۇزۇنغا سوزۇلغان بىر داۋا. بىزنىڭ داۋا غەرىپ دۆۋلەتلىرى ۋە خەلقارا تەشكىلاتلارنىڭ ئېتىراپ قىلىشىغا، قوللاپ قۈۋەتلىشگە ۋە ياردەم قىلىشىغا ئىھتىياجلىق داۋا. يۇقارقىلارنىڭ ھەممىسى بۇ ئۇزۇن داۋا جەريانىدا زۆرۈر بولغان قەدەم باسقۇچلار بولۇپ، ھازىرقى ئەڭ جىددى ھەل قىلىشقا تىگىشلىك بولغان مەسىلە خەلقىمىزنىڭ مەۋجۇتلىقىنى ساقلاپ قىلىش. قىشتا ئۆي ماكانسىز قالغانلارغا تۇرغىدەك بىر جاي تىپىپ، ئۇلارنى قەھرىتان قىشنىڭ سوغۇقىدىن ساق سالامەت ساقلاپ قىلىش.

بىزنىڭ قەھرىتان قىشتا تۇرغىدەك بىر يەرىمىز يوق جىددى بى پەيىتتە، باشقىلار بىزگە ھىسىداشلىق قىلىپ، بىزنىڭ قەھرىتان قىشتىن ساق سالامەت  ئۆتىۋىلىشىمىز ئۈچۈن، بىزگە ئۆي ماكانسىزلار تۇرىدىغان ئۆيلەردىن ھەل قىلىپ بىرىشقا ئۇرۇنسا، بىز "ئۇ ئۆي ماكانسىزلار تۇرىدىغان ئۆيدە تۇرساق، باشقىلار بىزنى ئۆي ماكانى يوقكەن دەپ قالىدۇ" دەپ خاپا بولۇپ، باشقىلاردىن بىزگە مۇستەققىل ئۆي بىرىشنى تەلەپ قىلساق بولامدۇ؟ كۈچىمىز يەتسە ئۇ مۇستەققىل ئۆيلەرنى ئۆزىمىز تاپايلى، بولمىسا باشقىلار ياردەم قىلىپ تىپىپ بەرگەن ئۆينى ياراتماي، ئۇنىڭ يامان گىپىنى قىلىپ يۈرمەيلى.

ھەممىمىز بىلگەندەك، مەيلى ئامىركا بولسۇن ۋە ياكى نۇرغۇنلىغان باشقا غەرىپ دۆۋلەتلىرى بولسۇن، ئۇلارنىڭ ھەممىسى خىتتاي خەلق جەمھۇرھىتىنى ۋە ئۇنىڭ زىمىن پۈتۈنلىكىنى ئىتىراپ قىلغان. شەرىقى تۈركىستان مەسىلىسىدە ئەمەس، ھەتتا تەيۋان مەسىلىسىدىمۇ، ئامىركا ھازىرغا قەدەر "بىر خىتتاي سىياسىتىنى" قوللاپ، تەيۋەننىڭ مۇستەققىللىق ئىلان قىلىش تەلىپىگە ناھايتى ئىھتىياتچانلىق پوزىتسىيەسى تۇتۇپ كىلىۋاتىدۇ. 2018 – يىلى 8 – ئاينىڭ 16 – كۈنى، بىرسى ئاق ساراي تور بىتىدە "بىر خىتتاي سىياسىتىنى باكار قىلىش" توغۇرسىدا ئىمزا توپلاش ھەركىتى باشلىغان ئىكەن، 9 – ئاينىڭ 13 – كۈنى كەچكىچە ئۇنىڭغا ئىمزا قويغانلار سانى ئاران 280 گە يىتىپتۇ. بۇ ئىمزا قويۇش ھەركىتىنىڭ ۋاختى يەنە 3 كۈندىن كېيىن ئاخىرلىشىدۇ. دىمەك بەزى سەزگۈر مەسىلىلەرنى، يالغۇز ئامىركا ھۆكۈمىتى ئەمەس، ئادەتتىكى پۇخرالارمۇ بەك قوللاپ كەتمەيدۇ.

شۇڭا بۇنداق بىر ئەھۋال ئاستىدا، ئامىركا ھۆكۈمىتى بىز ئۈچۈن ئۆزى ئىتىراپ قىلغان كىلىشىملەرنى بىكار قىلىپ، بىزنى بىسىۋىلىنغان زىمىن دەپ ئىتىراپ قىلىپ، ئامىركىنىڭ دۆۋلەت مەنپەتىگە تەسىر يەتكۈزىشى ئۇنچە ئاسان ئەمەس. بۇ ھەرگۈزمۇ قىسقا ۋاقىت ئىچىدە دەرھال ھەل بولىدىغان ئىش ئەمەس. ئۇ بىزنىڭ ھىس تۇيغىمىزغا ۋە سوبىكتىپ ئارزۇلىرىمىزغا بوي سۇنىدىغان ئىش ئەمەس. ئەلۋەتتە بۇ دىگەنلىك بىز ئۇنىڭدىن ۋاز كىچىمىز دىگەنلىك ئەمەس. ئۇنىڭلىق ئۈچۈن، بىز ئۇزۇن مۇددەت قەدەم باسقۇچلارغا بۆلۈپ، ئۈزلۈكسىز تىرىشچانلىق كۆرسىتىشىمىز كىرەك. مەسىلىلەرنى ھەل قىلغاندا، قايسى مەسىلىنىڭ جىددىلىكىنى ئالاھىدە ئىتىۋارغا ئىلىشىمىز كىرەك.

ئەلۋەتتە بىزنىڭ ئۆز ئارزۇ ئۈمۈتلىرىمىزنى ئوتۇرغا قويۇش، باشقىلارنى قائىل قىلىشقا ئىنتىلىش ھەققىمىز ۋە ھوقۇقىمىز بار؛ بىزنىڭ ئۆز ھەق ھۆقۈمىزنى قوغداش ھۆقىقىمىز ۋە مەجبۇريىتىمىز بار. بىراق بىزنىڭ ئۆز ئارزۇيىمىزنى باشقىلارغا مەجبۇرى تىڭىش، ۋە باشقىلارنى بىزنىڭ ھىس تۇيغىلىرىمىز بويىچە ئىش قىلىشقا مەجبۇرلاش ھوقۇقىمىز يوق. كۈچىمىز يەتسە پۈتۈن ھىساۋاتنى دۈشمىنىمىز بىلەن قىلىپ، ئامال بار باشقىلارنىڭ قوللاپ قۇۋەتلىشىنى قولغا كەلتۈرىشىمىز، دۈشمىنىمىزنى يالغۇز قالدۇرۇپ، دوستىمىزنى كۆپەيتىشىمىز كىرەك.

داۋانىڭ ئالدىدا مىڭىۋاتقان، داۋاغا باشلامچىلىق قىلىۋاتقان، ۋە ياكى ئۆزىنى لىدىر، يول باشلىغۇچى دەۋاتقان ھەرقانداق شەخىس، يىراقنى كۆرەلەيدىغان، ئومۇمنىڭ مەنپەتىنى بىرىنجى ئورۇنغا قويىدىغان، كەڭ خەلق ئاممىسىنى ئىتىپاقلاشتۇرالايدىغان، ھىسياتقا ئەمەس ئەقىلگە تايىنىپ ئىش قىلىدىغان، شەخسى ئاداۋەت تۈپەيلىدىن داۋانى ئاخساتمايدىغان بولىشى كىرەك. بىزگە ۋە بىزنىڭ داۋاغا پايدىلىق ھەرقانداق ئىش قىلىۋاتقان ھەر قانداق ئىنساننى ئۆزىمىزگە رىقابەتچى قىلىۋالماسلىقىمىز كىرەك؛ ئۇلارنى ئۆزىمىزگە  دۈشمەن قىلىۋىلىشىمىزنىڭ تىخىمۇ ئورنى يوق. داۋاغا پايدىلىق ئىش قىلىۋاتقان ھەر قانداق تەشكىلات ۋە شەخىسلەر بىلەن قارمۇ قارشى ھەركەت قىلىش ئەمەس، بەلكى پاراللىل ھەركەت ئىلىپ بىرىشىمىز، ئۆز ئارا قوللىشىمىز، ئۆز ئارا كەم قالغان يەرلەرنى تولۇقلۇغۇچى ۋە ياكى بىرىمىز يىتىشەلمىگەن ئىشنى يەنە بىرلىرىمىز قىلغۇچى بولىشىمىز كىرەك. بولمىسا زىيان ئۆزىمىزگە بولىدۇ، داۋا ھەرگۈز ئالغا باسمايدۇ.

*****************************************

قوشۇمچە: ئىمزا قويۇش ئۇسۇلى

يۇقارقى ئىمزا توپلاش ھەركىتى ئۈچۈن ئىمزا قويۇش ئۇسۇلى ناھايتى ئاددى بولۇپ،  ئۈنىڭلىق ئۈچۈن بىر ئېلخەت ئادىرىس، بىر كومپىتۇر ياكى تورغا چىققىلى بولىدىغان بىر تىلفۇن بولسا يىتەرلىك. ئالدى بىلەن سىز ئىمزا قويۇش تور بىتىگە كىرىسىز، ئاندىن ئەڭ يۇقۇردىكى بىرىنجى كاتەككە ئىسىمىڭىزنى يازىسىز، ئىككىنجى كاتەككە دادىڭىزنىڭ ئىسمىنى يازىسىز، ئەڭ تۆۋەينىدىكى ئۈچىنجى كاتەكچىگە ئېلخەت ئادىرىسىڭىزنى كىرگۈزۈپ، "Sign now" دىگەن خەتنى باسقاندىن كىيىن دەرھال ئەلخەت ئادىرىسىڭىزغا بىر ئېلخەت كىلىدۇ.  ئاندىن سىز ئۇ يەردىن "Confirm" دىگەن خەتنى باسسىڭىز بولىدۇ.

2018 - يىلى 9 - ئاينىڭ 14 - كۇنى، نىيورۇك

Torda imza toplash toghursida oylighanlirim

Torda imza toplash we arimizda yüz biriwatqan bezi mesililerge qarita oylighanlirim

كونا يىزىق نۇسقىسىنى بۇ يەردىن كۆرۈڭ

http://uyghur-jemiyiti.blogspot.com/2018/09/blog-post_14.html

Memet Emin

Torda imza toplash bolsa démokiratik döwletlerde yolgha qoyuliwatqan, jemiyette yüz biriwatqan adaletsizlik we yaki melum bir weqelik toghursida jamaet pikiri toplap, hökümet orunlirigha we yaki munasiwetlik orunlargha öz telipini yetküzüsh, ulargha bisim qilish, jemiyetning uninggha nisbet tonushini yuquri kötürüsh rolini oynaydighan bir xil waste bolup, u xelqning awazini munasiwetlik orunlargha yetküzüsh we yaki hökümet bilen xelq arisida köwrüklük rolini oynaydu.

Hazir mewjut boliwatqan torda imza toplash usuli her xil bolup, uni addi qilip ikki türge ayrishqa bolidu.

Biri, jemiyetning melum bir weqelikke bolghan tonushini yuquri kötürüp, jamaet pikiri toplashni mexset qilghan imza toplashlar bolup, bundaq imza toplashlar köpünche ehwalda hökümetke tewe bolmighan ammawi tor betlerde we ijtimayi taratqularda ilip birilidu. Bundaq imza toplashlargha köpünche halda imza toplash paliyitini bashlighuchi imza qoyghuchilar sani jehette melum bir nishan belgülep, shu nishan’gha yitish üchün küchep teshwiq qilidu. Normalda bundaq imza toplashqa imza qoyidighanlar sani jehette iniq bir belgülime yoq bolsimu, biraq imza qoyghanlar sani qanche köp bolsa shunche yaxshi. Imza qoyghanlar qanche köp boldi dimek, anglatmaqchi bolghan mesilidin we yaki weqeliktin shunche köp adem xewer tapti dimek, uning tesir shunche chong boldi dimek. Netijide munasiwetlik kishiler we orunlar oturgha qoyulghan mesilige ehmiyet birishke we uni muapiq bir terep qilishqa mejburi bolishi mümkin. www.change.org da ilip birilghan imza toplashlar bu xildiki imza toplashlarning tipik misalidur.

Yene biri, xelqning awazini hökümet orunlirigha yetküzüp, munasiwetlik hökümet orunlirining melum weqelik yaki mesile toghursida ipade bildürüsh, tekshürüsh ilip birish we qanun maqullash qatarliqlarni telep qilish mexset qilin’ghan imza toplash bolup, bundaq imza toplashlar köpünche ehwaldi hökümet orunlirining munasiwetlik tor betliride ilip birilidu. Bundaq imza toplashlargha köpünche halda imza toplash paliyitini bashlighuchi emes, belki hökümet orunliri oturgha qoyulghan mesilini özlirining itiwargha ilip uni muzakire qilip bir qar chiqirishi üchün zörür bolghan eng töwen bir sanni belgüleydu. Elwette imza toplash paliyitini bashlighuchi, hökümetning u imza qoyghuchilar sanigha qoyulghan eng töwen telepni ashurup orunlap, munasiwetlik orunlarning oturigha qoyghan mesilige tiximu jiddi qarishini qolgha keltürüsh üchün, uningdinmu artuq bir sanni mexset qilip, tiriship teshwiq qilishi mümkin.

Imza qoyghanlarning sanigha qoyulghan u telep, hökümet orunlirining oturgha qoyulghan mesilini itiwargha ilip, uni muzakire qilish we u mesile toghursida birer qarar chiqirish üchün telep qilinidighan eng töwen san bolup, u hergüzmu imza qoyghanlar sani shu san’gha yetse, hemme ish hel bolidu digenlik bolmaydu. Imza qoyghanlar shu san’gha yetse, andin u mesile toghursida muzakire ilip birilidu. Eger imza qoyghanlar sani telep qilin’ghan u eng töwen san’gha yetmise, oturgha qoyulghan u telep itiwargha ilinmaydu we muzakirige qoyulmaydu. Shunga imza qoyghanlar sani qanche köp bolsa oturgha qoyulghan mesilining itiwargha ilinip, uni hel qilish üchün birer qarar ilinishning ihtimalliqi shunche yuquri bolidu. Uning aldinqi sherti oturgha qoyulghan telep muapiq bolushi, shu döwletning ichki we tashqi siyasitige uyghun bolushi, döwletning menpetige tesir yetküzmesliki kirek.

Undaqta oxshimighan döwletlerning imza qoyghuchilar sanigha qoyulghan eng töwen telep nime üchün nahayti zor periqliq? Imza toplash arqiliq xelqning awazini munasiwetlik hökümet organlirigha yetküzüsh we uni itiwargha ilip uni hel qilish üchün qarar ilish, asasen az sanliq köp sanliqqa boy sunush, köp sandiki xelqning awazigha aldin qulaq silish pirinsipi qollunilghan bolup, munasiwetlik hökümet organliri shu döwletning nopusigha, özining xizmet yükige asasen imza qoyghuchilar sanigha periqliq telepler qoyidu.

Mesilen Amirka Aq Saray tor bitidiki imza toplash mulazimiti, 2011 - yili Obamaning dewride bashlan’ghan bolup, deslepte imza qoyghanlar sanigha qoyulghan eng töwen telep 5000 bolup, bir aydin kéyin 25 mingge köpeyitken. 2013 -yilgha kelgende, u telep qilghan eng töwen sanni hazirqi 100 mingge özgertken. Ötken yilning bishidin hazirgha qeder Aq saray tor bitide ilip birilghan we 30 kün muddet ichide imza qoyghanlar sani belgülen’gen san’gha yetken imza toplashlar 20 bolup, uning ichide eng köp imza qoyulghan imza toplash herkiti, “Amirka pirezidenti Donald Trumpning pütün tijaretidin we ixtizadi bayliqidin waz kichish yaki uninggha qarghularche ishinish” toghursida bolup, uninggha jemi 361 mingdin artuq adem imza qoyghan. Eng az imza qoyulghan imza toplash herkiti, “Amirka pirezidenti Donald Trumpning Wiki sir ashkarlash herkitni bashlighan Julian Assange ni epu qilish” toghursida bolup, uninggha imza qoyghanlar sani (2018 - yili 9 - ayning 13 - künige qeder) aran 377 bolghan.

Gherip döwletliride torda imza toplash herkiti, bir xil shekilwazliq bolmastin, hökümet organliri melum shert bilen melum bir siyasetni oturgha qoyghan bolsa, u shertke yetken herqandaq telep choqum itiwargha ilinidu we muzakire qilinidu. Mesilen Amirka Aq Saray tor bitide ilip birilghan her qandaq imza toplash üchün oturgha qoyulghan telep, eger uninggha imza qoyghanlar sani 100 mingge yetse, u telep Amirka Hökümiti teripidin muzakire qilinip, birer qarar chiqiridu, we u qarar u imza toplashqa qatnashqan her bir kishige email arqiliq uqturlidu. Bu digenlik oturgha qoyulghan mesile choqum oturgha qoyulghan boyiche hel bolidu digenlik emes. Peqet itiwargha ilinidu, muzakire qilinidu we bir qarar chiqirlidu. Oturgha qoyulghan teleplerning hel bolush bolmasliqi we qaysi derijide hel bolushi, oturgha qoyulghan telepning muapiq bolush bolmasliqigha, döwletning ichki we tashqi siyasitige uyghun bolush bolmasliqigha we döwlet menpetige tesir yetküzüsh yetküzmeslikige baghliq.

Bu yil 8-ayda Awustiraliye parlament tor bitide xittayning wetinimizde yürgüziwatqan siyasitige qarshi imza toplash paliyiti bashlan'ghan bolup, Nurgül xanim we köpligen bashqa qérindashlarning nurghun térishchanliqi bilen 30 kün muddet ichide imza qoyghanlar sani ghelibilik halda 10 mingdin ashti. Undin bashqa yene, qérindishimiz Almas Nizamidin öz ayali we apisini qutquzush üchün oxshash tor bette imza toplash paliyiti ilip barghan idi. Epsus, uninggha imza qoyghanlar sani unche köp bolmidi. Emiliyette hazir xelqimizning derdi her birimizning derdi, her bir birimizning derdi xelqimizning derdi bolup, bizning ulargha oxshash muamile qilishimiz, xelqimizning bishigha kelgen dertni anglitishqa tiximu paydiliq idi.

Awustiraliyede bashlan’ghan u imza toplash paliyitini gherip döwletlirige kengeytish chaqiriqi bilen, Amirkida uzundin biri Uyghurlarni izchil qollap kiliwatqan Amirkiliq dostimiz Jek 9 - ayning 6 - küni Amirka hökimitining Aq Saray tor bitide xittayning wetinimizde yürgüziwatqan ighir siyasitini qattiq eyiplep, biz üchün imza toplash paliyiti bashlighan idi.

https://petitions.whitehouse.gov/petition/condemn-prcs-arbitrary-detentions-and-human-rights-abuses-xinjiang-uygur-autonomous-region

Uningdin 3 kün kéyin qérindishimiz Sali Xudayar, Jekning imza toplash üchün yazghan yazmisida wetinimizning ismini “Xinjiang” we bizni “az sanliq millet” deptu dep, uninggha imza qoyushni ret qilip, özi 9 - ayning 9 – küni oxshash tor bette yene bir imza toplash herkiti bashlidi.

https://petitions.whitehouse.gov/petition/condemn-chinas-concentration-camps-and-prevent-21st-century-holocaust-east-turkistan-0

Men bu yerde, bu ikki imza toplash paliyitining birsini toghura, birsini xata dep baha bermekchi emesmen. Men hem qérindashlarning qaysigha imza qoyup, qaysigha imza qoymasliq toghursida bir nersimu dimekchi emesmen. Men shexsen her ikkisige imza qoydum. Men bu yerde peqetla arimizda yüz biriwatqan imza toplash we dawagha munasiwetlik bezi mesililer üstide öz köz qarashlirimni oturgha qoyup ötmekchimen. Hemminglar bularni öylap biqip, qandaq qilish toghursida özünglar qarar bersengla bolidu.

Amirkiliq dostimiz Jek bashlighan imza toplash, “Xittay hökümitining Xinjiang Uyghur Aptinom Rayunida ilip biriwatqan xalighanche adem tutush we insan heq hoquqlirini depsende qilish qilmishini qattiq eyiplesh” toghursida bolup, u yazmisida Uyghur, Qazaq, Qirghiz we bashqa az sanliq millet musulmanlarning xelqara insan heq hoquqliri ehdinamisida kapalet qilin’ghan heq hoquqlirining qattiq depsende boliwatqanliqi, Xittay hökümitining bir miliyundin artuq xelqni xalighanche tutqun qilin’ghanliqi toghursida Amirka hökümitide guwaliq birilgenliki, xittay hökümitining Uyghurlarning sayahet qilishini, tilini, dinni itiqadini we ijtimayi alaqisini qattiq cheklewatqanliqini oturgha qoyghan.

Qérindishimiz Sali Xudayar bashlighan imza toplash,  “Xittayning Sherqi Türkistandiki jaza lagirlirini eyiplep, 21-esirdiki chong qirghinchiliqning aldin ilish” toghursida bolup, u yazmisida Sherqi Türkistan (atalmish Xinjiang) diki Uyghur, Qazaq, Qirghiz, Üzbek we Tatar qatarliq milletlerning xelqara insan heq hoquqliri ehdinamisida kapalet qilin’ghan heq hoquqlirining qattiq depsende boliwatqanliqi, Xittay hökümitining üch miliyundin artuq xelqni qanunsiz halda turma we jaza lagirlirigha solighanliqi toghursidiki ispatlarni Birleshken Döwletler Teshkilatining irqi kemsitishni tügütüsh komititi közdin köchürgenlikini oturgha qoyghan. U yazmisida xittayning bisish siyasitini eyipligendin bashqa, xittay hökümitining munasiwetlik emeldarlirini Magniski qanuni boyiche jazalashni, xittayni xelqara soda jehette jazalashni, DNA analiz qilish eswaplirini, küzütüsh texnikisini, qorallarni we bashqa jinayi qilmishlargha ishlitidighan mallarni Xittaygha ékisport qilmasliqni, we Birleshken Döwlet Teshkilatigha irqi qirghnchiliq yighini ötküzüsh we Sheriqi Türkistanni bisiwilin’ghan zimin dep itirap qilish üchün bisim qilishni oturgha qoyghan.

Yuqarqi imza toplash üchün yizilghan ikki yazmini öz ara silishturghanda, Sali Xudayar qérindishimizning yazghan telipi, bizge nahayti yaqidighan yaxshi bir telep. Buninggha meningche hichkimning qarshi pikiri bolmisa kirek; shexsen men buninggha imza qoyghanlar sanining belgulen'gen waqit ichide 100 mingdin ishishini bekmu arzu qilimen; biraq shundaqtimu töwendiki bir nechche tereplerde oylunup biqishqa toghura kilidu.

Birinjidin, eger bu imza toplash, Jek  9 – ayning 6 – küni bashlighan imza toplash herkitidin burun yaki Jek bashlighan imza toplashning 30 künlük mudditi axirlashqandin kéyin oturgha chiqqan bolsa, meningche tiximu yaxshi bolghan bolatti. Epsus  Awustiraliyede ilip birilghan imza toplash herkitige gerche 20 kündin artuq waqit ötken bolsimu, Amirkida bundaq bir imza toplash otturgha chimghan. Jek bu imza toplashni bashlap emdila 3 kün ötkendin kéyin, yene bir imza toplashni uning bilen besleshkendek oturgha ilip chiqish we burunqi imza toplashni, “Xinjiang” we “az sanliq millet” didi dep uni inkar qilish, menche aqilane bir ish emes. Chünki Jek dawa ichidiki hich bir insanning riqabetchisi emes. U peqetla öz qobul qilghan usulda we Amirka hökümiti qobul qilish asan bolghan dairde, ikki éghiz heq gep qilip, awazimizni Amirka hökümitige anglitishqa tirishti. Uning bizge bir qerizi we mejburyiti yoq; hem bizdin bir nersimu ümüt qilmaydu. Men bilidighan Jek, bizning wetenni Sheriqi Türkistan dep atashni ret qilidighan birsimu emes; u uzundin biri bizning dawani izchil qollap kéliwatqan birsi. U belkim Amirka hökümitini we uninggha imza qoymaqchi bolghan köp sandiki bashqa kishilerni közde tutup, bashqilar teripidin tonulghan we omumlashqan “Xinjiang” we “az sanliq millet” digen atalghularni ishletken bolishi mümkin. Emiliyette bu atalghular hemmimiz körüp turiwatqandek, Türkiyeni öz ichige alghan nurghun döwletlerning hökümet axbaratlirida omumi yüzlük ishlitiwatqan atalghular.

Undin bashqa Aq Sarayning tor bitide imza toplash herkiti ilip birishta hichqandaq shert we waqit cheklimisi yoq. Her qandaq adem, her qandaq waqitta herqandaq mezmunda imza toplash herkitini bashlisa boliwiridu. Choqum bu waqitqa toghurlap oturgha ilip chiqishning hajiti yoq.

Ikkinjidin, Aq saray tor bitide imza toplashtin mexset yalghuz öz könglimizge yaqidighan geplerni qilip, öz könglimizni xosh qiliwilish bolmastin, belki belgülen’gen 30 kün muddet ichide imza qoyghanlar sanini 100 mingge yetküzüp, az bolsimu belgülük netijige irishish. Oturgha qoyulghan telep qanche köp bolsa, bizge shunche yaqqan bilen, uning Amirka hökümiti teripidin qobul qilinip riyalliqqa aylinish nisbiti shunche töwen bolidu we yaki undaq bir ihtimalliq bolmaydu. Chünki ikki imza toplash öz ara riqabet keypiyatini peyda qilip, imza qoyghuchilarni ikkige böliwitish ehwalini keltürüp chiqirish arqiliq, imza qoyghuchilar sanining belgülen’gen 30 kün muddet ichide 100 mingge yitish ihtimalliqini zor derijide töwenliwitidu.

Jek bashlighan imza toplashqa imza qoyghanlar sani 9 - ayning 13 - küni kechte 8000 ge yiqinlashqan bolup, otur hisap bilen künige 1000 din artuq adem imza qoyghan. Sali Xudayar qérindishimiz bashlighan imza toplashqa imza qoyghanlar sani 9 - ayning 13 - küni kechte 1600 din sel ashqan bolup, otura hisap bilen künige 400 etirapida adem imza qoyghan. Awustiraliyede ilip barghan imza toplapqimu künige otura hisap bilen 350 etirapida adem imza qoyghan bolup, bu ikki imza toplashqa imza qoyghanlarning süréti  asasen oxshash bolghan, uning sewebi her ikki imza toplash paliyitige qatnashqanlar asasen oxshash gurpidiki kishiler bolsa kirek. Shunga eger biz bu imza toplashqa köpligen Amirkiliq we bashqa xelqlerni jelip qilalmisaq, belgülen'gen muddette imza qoyghanlar sanni 100 minggha yetküzüsh nahayti qeyin. Bu san'gha yitish üchün, künige otura hisap bilen 3400 adem imza qoyishi kirek. Eger 30 kün ichide imza qoyghanlar sani 100 mingge yetmise, herqanche güzel telepler oturgha qoyulghan bilen, ularning hichqandaq emili ehmiyiti bolmaydu.

Üchünjidin, Aq saray tor bitide imza toplashtin mexset yalghuz öz könglimizge yaqidighan teleplerni oturgha qoyup, öz könglimizni xosh qiliwilish bolmastin, belki Amirka hökümitining qobul qilish ihtimal bolghan teleplerni oturgha qoyup, ot ichide köyiwatqan xelqimiz üchün azraq bolsimu bir ish qilip birish.

Men bezide bizning Amirka hökümitige we yaki xelqaradiki bezi teshkilatlargha qoyghan telipimizni mundaq bir misalgha oxshatqim kilidu. Xittay hökümiti bizning ata animizni öltürwitip, bezi bir taktikilarni qollunup bizni biqiwaldi. Biz waqitning ötishige we yishimizning chong bolishigha egiship, özimizning mejburi biqiwilin’ghan ögey bala ikenlikimizni, özimizning uzindin bir ögey bala muamilisige uchurap kelgenlikimizni tekitlep, özimizning ayrim öy tutush istikimizning barliqini üzlüksiz oturgha qoyup kelduq. Epsus, xittay hökümiti meyli bizni qandaq usulda biqiwalghan bolsun we bizni qandaq derijide ügeyligen bolsun, xelqarada bizni yenila Xittayning balisi dep tonidu; gerche bezi döwletler bizni xittayning öz balisi emes, mejburi biqiwalghan ügey balisi dep tonisimu, biraq yenila balisi dep tonidu. Biz gerche bir qisim döwletlerge, xittay hökümitining bizni ügeylewatqanliqini qobul qildurghan bolsaqmu, biraq 60 - 70 yildin biri, biz tixi ulargha özimizning mejburi biqiwilin’ghan ügey bala ikenlikini qobul qilduralmiduq. Bundaq bir ehwal astida, biz 30 künlük bir imza toplash herkiti arqiliq, ulargha “özimizning mejburi biqiwilin’ghan ügey bala ikenlikini” qobul qilduralamduq?

Dawa bizning dawa, bizning dawa namayish qilish, imza toplash bilen hel bolidighan dawa emes. Bizning dawa wetendiki jaza lagirliri taqalghan bilen tügeydighan dawa emes. Bizning dawa munasiwetlik xittay emeldarlirini Maginiski qanuni bilen jazalash bilen hel bolidighan dawa emes. Biz kochigha chiqip namayish qilip, biz musteqqiliqni telep qilimiz dep waqirghan bilen, yaki musteqqiliqni telep qilimiz dep imza toplash ilip barghan bilen, birsi bizge musteqilliq bermeydu. kimning musteqqil bolghusi yoq? Musteqqilliq digen küchimiz yetse özimiz alidighan nerse. Bizning dawa özmiz bilen bolidighan uzun’gha sozulghan bir dawa. Bizning dawa gherip döwletliri we xelqara teshkilatlarning étirap qilishigha, qollap qüwetlishge we yardem qilishigha ihtiyajliq dawa. Yuqarqilarning hemmisi bu uzun dawa jeryanida zörür bolghan qedem basquchlar bolup, hazirqi eng jiddi hel qilishqa tigishlik bolghan mesile xelqimizning mewjutliqini saqlap qilish. Qishta öy makansiz qalghanlargha turghidek bir jay tipip, ularni qehritan qishning soghuqidin saq salamet saqlap qilish.

Bizning qehritan qishta turghidek bir yerimiz yoq jiddi bir peyitte, bashqilar bizge hisidashliq qilip, bizning qehritan qishtin saq salamet ötiwilishimiz üchün, bizge öy makansizlar turidighan öylerdin hel qilip birishqa urunsa, biz “u öy makansizlar turidighan öyde tursaq, bashqilar bizni öy makani yoqken dep qalidu” dep xapa bolup, bashqilardin bizge musteqqil öy birishni telep qilsaq bolamdu? Küchimiz yetse u musteqqil öylerni özimiz tapayli, bolmisa bashqilar yardem qilip tipip bergen öyni yaratmay, uning yaman gipini qilip yürmeyli.

Hemmimiz bilgendek, meyli Amirka bolsun we yaki nurghunlighan bashqa gherip döwletliri bolsun, ularning hemmisi Xittay xelq jemhurhitini we uning zimin pütünlikini itirap qilghan. Sheriqi Türkistan mesiliside emes, hetta Teywan mesilisidimu, Amirka hazirgha qeder “Bir xittay siyasitini” qollap, Teywenning musteqqilliq ilan qilish telipige nahayti ihtiyatchanliq pozitsiyesi tutup kiliwatidu. 2018 – yili 8 – ayning 16 – küni, birsi aq saray tor bitide “bir xittay siyasitini bakar qilish” toghursida imza toplash herkiti bashlighan iken, 9 – ayning 13 – küni kechkiche uninggha imza qoyghanlar sani aran 280 ge yitiptu. Bu imza qoyush herkitining waxti yene 3 kündin kéyin axirlishidu. Dimek bezi sezgür mesililerni, yalghuz Amirka hökümiti emes, adettiki puxralarmu bek qollap ketmeydu.

Shunga bundaq bir ehwal astida, Amirka hökümiti biz üchün özi itirap qilghan kilishimlerni bikar qilip, bizni bisiwilin’ghan zimin dep itirap qilip, Amirkining döwlet menpetige tesir yetküzishi unche asan emes. Bu hergüzmu qisqa waqit ichide derhal hel bolidighan ish emes. U bizning his tuyghimizgha we sobiktip arzulirimizgha boy sunidighan ish emes. Elwette bu digenlik biz uningdin waz kichimiz digenlik emes. Uningliq üchün, biz  qedem basquchlargha bölüp uzun muddet üzlüksiz tirishchanliq körsitishimiz kirek. Mesililerni hel qilghanda, qaysi mesilining jiddilikini alahide itiwargha ilishimiz kirek.

Elwette bizning öz arzu ümütlirimizni oturgha qoyush, bashqilarni qail qilishqa intilish heqqimiz we hoquqimiz bar; bizning öz heq höqümizni qoghdash höqiqimiz we mejburyitimiz bar. Biraq bizning öz arzuyimizni bashqilargha mejburi tingish, we bashqilarni bizning his tuyghilirimiz boyiche ish qilishqa mejburlash hoquqimiz yoq. Küchimiz yetse pütün hisawatni düshminimiz bilen qilip, amal bar bashqilarning qollap quwetlishini qolgha keltürishimiz, düshminimizni yalghuz qaldurup, dostimizni köpeytishimiz kirek.

Dawaning aldida mingiwatqan, dawagha bashlamchiliq qiliwatqan, we yaki özini lidir, yol bashlighuchi dewatqan herqandaq shexis, yiraqni köreleydighan, omumning menpetini birinji orun’gha qoyidighan, keng xelq ammisini itipaqlashturalaydighan, hisyatqa emes eqilge tayinip ish qilidighan, shexsi adawet tüpeylidin dawani axsatmaydighan bolishi kirek. Bizge we bizning dawagha paydiliq herqandaq ish qiliwatqan her qandaq insanni özimizge riqabetchi qiliwalmasliqimiz kirek; ularni özimizge  düshmen qiliwilishimizning tiximu orni yoq. Dawagha paydiliq ish qiliwatqan her qandaq teshkilat we shexisler bilen qarmu qarshi herket qilish emes, belki parallil herket ilip birishimiz, öz ara qollishimiz, öz ara kem qalghan yerlerni toluqlughuchi we yaki birimiz yitishelmigen ishni yene birlirimiz qilghuchi bolishimiz kirek. Bolmisa ziyan özimizge bolidu, dawa hergüz algha basmaydu.

*****************************************

Qoshumche: imza qoyush usuli

Yuqarqi imza toplash herkiti üchün imza qoyush usuli nahayti addi bolup,  üningliq üchün bir élxet adiris, bir kompitur yaki torgha chiqqili bolidighan bir tilfun bolsa yiterlik. Aldi bilen siz imza qoyush tor bitige kirisiz, andin eng yuqurdiki birinji katekke isimingizni yazisiz, ikkinji katekke dadingizning ismini yazisiz, eng töweynidiki üchinji katekchige élxet adirisingizni kirgüzüp, “sign now” digen xetni basqandin kiyin derhal elxet adirisingizgha bir élxet kilidu.  Andin siz u yerdin “confirm” digen xetni bassingiz bolidu.

2018 - yili 9 - ayning 14 - kuni, New York 

Ayrupilanda bir kichik qizning yinida olturghan bir dinsiz

Ayrupilanda bir kichik qizning yinida olturghan bir dinsiz

Aptori: Steve MacDonald

Uyghurchigha terjime qilghuchi: Memet Emin

Ayrupilanda bir kichik qizning yinida olturghan bir dinsiz kıshı qizgha burulup mundaq deptu, "Sözlishishni xalamsiz?, Yiningizdiki yoluchilar bilen sözleshsingiz waqit tiz ötidu".

Emdila kitawini oqushqa bashlighan kichik qiz bu natonush kishige jawaben, "Nime toghursida paranglashmaqchi?" dep soraptu.

"Bilmeymen" deptu u dinsiz, we hejiyip turup gepini dawamlashturup, "Xuda, jennet, dowzaq we yaki ölgendin keyin qayta tirilish yoq toghursida paranglashsaq qandaq?"

"Bolidu" deptu u qiz, "bu choqum bir qizziqarliq tima, biraq men aldi bilen sizdin bir soal sorap baqay. At, kala we keyik oxshashla ot-chöp yeydu. Keyik mayaqlaydu, kala shatiraqlaydu, at tizzekleydu. Nime üchün shundaq bolidu?"

U dinsiz kishi kichik qizning eqil parasitidin heyran boptu, oylinlinip turup, "Himm, men bilmidim" dep jawap biriptu. Kich qiz uningha jawaben,  “sizningche hayawanning poqini bilmey turup, özingizni  Xuda, jennet, dowzaq we axiret toghursida munazire qilishqa layaqetlik dep qaramsiz?” deptu.

Undin keyin u qiz kitabiwini oqushni dawam qiptu.

*****************************************************************************

An atheist was seated next to a little girl on an airplane…

by Steve MacDonald

An atheist was seated next to a little girl on an airplane and he turned to her and said, “Do you want to talk? Flights go quicker if you strike up a conversation with your fellow passenger.”

The little girl, who had just started to read her book, replied to the total stranger, “What would you want to talk about?”

“Oh, I don’t know,” said the atheist. “How about why there is no God, or no Heaven or Hell, or no life after death?” as he smiled smugly.

“Okay,” she said. “Those could be interesting topics but let me ask you a question first. A horse, a cow, and a deer all eat the same stuff – grass. Yet a deer excretes little pellets, while a cow turns out a flat patty, but a horse produces clumps. Why do you suppose that is?”

The atheist, visibly surprised by the little girl’s intelligence, thinks about it and says, “Hmmm, I have no idea.” To which the little girl replies, “Do you really feel qualified to discuss God, Heaven and Hell, or life after death, when you don’t know sh*t?”

And then she went back to reading her book.

http://granitegrok.com/blog/2013/07/an-atheist-was-seated-next-to-a-little-girl-on-an-airplane

ئۆزەڭ بول

ئۆزەڭ بول

Özeng bol
http://uyghur-jemiyiti.blogspot.com/2018/08/ozeng-bol.html
ئاۋازلىق نۇسقىسى

مەمەت ئىمىن

ئىنگىلىزچىدا "Be yourself" دەيدىغان بىر سۆز بولۇپ، ئۇنىڭ بىۋاستە تەرجىمىسى "ئۆزەڭ بول" دىگەنلىك بولىدۇ، ۋە ئۇنىڭ مەنىسى تىلىمىزدىكى "ئۆزگىچە" دىگەن سۆزگە ئەڭ يىقىن كىلىدۇ. بەزىلەر بەلكىم بۇ تېمىنى كۆرگەندە، ئىنسان ئۆزى بولماي ئەجىبا باشقا بىرسى بولامدۇ دەپ سورىشى مۈمكىن. توغۇرا، ئىنسان باشقا بىرسى بولماي ئۆزى بولىشى كىرەك ، بىراق رىيال تۇرمۇشتا كۆپۈنچى كىشىلەر ئۆزى بولماي ۋە ياكى ئۆزى بولالماي، ھەر دائىم باشقا بىرسى بولۇشنى ئارزۇ قىلىدۇ. ئۆزىنى داۋاملىق باشقىلار بىلەن ياكى باشقىلارنى ئۆزى بىلەن سىلىشتۇرىدۇ؛ باشقىلارغا ھەۋەس ۋە ھەسەت قىلىدۇ. ئۆز ھاياتىنى ياشاشنىڭ ئورنىغا  باشقىلار بىلەن دائىم پۈت تېپىشىدۇ،  باشقىلارنى كۆرەلمەيدۇ. ئۆزى بولۇشنىڭ ھەقىقى مەنىسىنى تولۇق چۈشەنمەيدۇ. ھەر ئىش قىلغاندا ئالدى بىلەن "باشقىلار قانداق ئويلاپ قالار" دىگەننى ئويلايدۇ. ئۆزىنى قەپەزنىڭ ئىچىگە سولاپ، ئۆز تەپەكۇرىنى چەكلەيدە ۋە ياكى ئەركىن تەپەككۇر قىلالمايدۇ.

ئۇنداقتا بىز بۇ "ئۆزەڭ بول" دىگەن سۆزنى قانداق چۈشەنسەك، توغۇرا چۈشەنگەن بولىمىز؟  ئۆزى بولۇش دىگىنىمىز، ئىنسان ئۆزىنى، ئۆز ئالاھىدىلىكى ۋە ئۆز تالانتىنى توغۇرا تونۇپ يىتىپ، ئۆز ئالاھىدىلىكىنى ۋە ئۆز تالانتىنى ئەڭ يۇقۇرى دەرىجىدە جارە قىلدۇرۇپ، ئۆز ھاياتىدا ياشاشنى ۋە ئۆزگىچە بولۇشنى كۆرسىتىدۇ. ھاياتىمىزدا بىز تىرىشچانلىق كۆرسىتىش ئارقىلىق قىلالايدىغان ئىشلار بولىدۇ، ھەم ھەرقانچە تېرىشساقمۇ قىلالمايدىغا ۋە ياكى قىلىپ قاملاشتۇرالمايدىغان ئىش بولىدۇ. بىزنىڭ ھاياتىمىز ۋە ئىقتىدارىمىز چەكلىك بولغىنى ئۈچۈن، ھەممە ئىشلارنى ۋايىغا يەتكۈزۈپ قىلالىشىمىز مۈمكىن ئەمەس. ئىنسان ئۆزىنى توغۇرا تونىغاندا ۋە ئۆزى بولغاندا، ئۆزى قىلالمايدىغان ئىشلارغا بەك چاپلىشىۋالمايدۇ. ئەگرى توقاي يوللارنى ئاز باسىدۇ؛ ئۆز ئىستىكى بويىچە ئارزۇلىرىغا ئەڭ قولاي يىتەلەيدۇ. ئۆزى بولغان ئىنسانلارنىڭ ئۆزىگە بولغان ئىشەنچىسى يۇقۇرى بولىدۇ، ئەركىن تەپەككۇر قىلىدىغان بولىدۇ. باشقىلارنىڭ كۆلەڭگۈسىدە ياشىمايدۇ. داۋاملىق ئۆزىنى باشقىلار بىلەن سىلىشتۇرمايدۇ، باشقىلارغا ھەسسەت قىلمايدۇ. باشقىلارنىڭ ئالدىدا بىلەرمەنلىك قىلمايدۇ. كۈلەلمىسە ھەرگۈز ھىجايمايدۇ. ئۆزىنىڭ ئورنىنى توغۇرا بەلگىلىيەلەيدۇ، ۋە ئۆز قىممىتىنى يارىتالايدۇ.

مەن سۆزلىمەكچى بولغان مەزمۇننى تىخىمۇ ياخشى چۈشەندۈرۈش ئۈچۈن، مەلۇم كەسسىپ بىلەن شۇغۇللىنىۋاتقان ۋە ياكى بىر ئىش قىلىۋاتقانلارنى، ئۇلارنىڭ ئۇ ئىشنى قىلىشتىكى ياكى قىلىۋاتقان كەسسىپىنى تاللاشتىكى چىقىش نۇقتىسىغا ۋە مەخسىتىگە ئاساسەن تۆۋەندىكىدەك بىر نەچچە تۈرگە ئايرىشنى مۇئاپىق كۆردۇم.

1. ياشاش ئۈچۈن بىر ئىش قىلىدىغانلار، يەنى تۇرمۇشنىڭ ئىھتىياجى ئۈچۈن مەلۇم كەسسىپ بىلەن شۇغۇللىنىدىغان ياكى بىر ئىش قىلىدىغانلار. ھەر قانداق جەمىيەتتە بۇ خىلدىكى ئىنسانلار ئەڭ كۆپ ساننى ئىگەللەيدىغان بولۇپ، ئۇلارنىڭ ھاياتىدا زور پەرىقلەر بولىدۇ. بەزىلەر ئۆمۇر بويى ئاتا ئانىسىدىن مىراس قالغان كەسسىپ بىلەن شۇغۇللۇنۇپ، ئۆز ھاياتىنى ئاددى ساددا ئۆتكۈزسە، يەنە بەزىلەر باشقىلارنىڭ تەسىرى بىلەن تىرىشىپ تىرمىشىپ يۇقۇرى مۇئاشلىق خىزمەتلەرگە ئىنتىلىدۇ ۋە ئۆز ھاياتىنى ياخشىلاشقا تىرىشىدۇ. بەزىلەر ناھايتى باياشات ياشىسا، يەنە بەزىلەرنىڭ پۈتۈن ھاياتى يوقسۇزلۇق ئىچىدە ئۆتىدۇ؛ بەزىلەر ئۆز ئىرىشكىنىگە شۈكۈر قىلىپ، ئۆز بەختىنى تاپسا، يەنە بەزىلەر پۈتۈن ئۆمۈرىنى جاپا مۇشاقەت ئىچىدە ئۆتكۈزىدۇ.

2. بىر ئىش قىلىش ئۈچۈن ياشايدىغانلار؛ بۇنداق كىشىلەر ھەر قانداق جەمىيەتتە ناھايتى ئاز ئۇچۇرايدىغان بولۇپ، بۇنداق كىشىلەردە يالغۇز تۇغما بىر تالانت بولۇپ قالماستىن، ئەڭ موھىمى ئۇلاردا ئۇلۇغ غايە، يۈكسەك مەسۇليەت تۇيغۇسى ۋە ئىشەنچ بولىدۇ؛  ئۆزىنى ئوبدان تونىيالايدۇ؛ ئۆزىنىڭ نىمە قىلىشىنى ئوبدان بىلىدۇ. بۇنداق كىشىلەرنىڭ ھاياتى ئۈزلۈكسىز تىرىشچانلىق، بىر ئۆمۈر ئىشلەش ۋە ئۆز غايىسىگە يىتىش ئۈچۈن توختىماي كۆرەش قىلىش بىلەن ئۆتىدۇ. ئۇلار كىچىك ئىشلارغا ئىسىلىۋالمايدۇ؛ چوڭ ئىش قىلىش ئۈچۈن باشقىلارنىڭ پىتنە پاسساتلىرىغا پىسەن قىلماي، ئۆزى توغۇرا دەپ بىلگەن يولنى قەتتى داۋاملاشتۇرىدۇ؛ نۆۋىتى كەلگەندە پۇتلى كاششاڭ بولغانلارنى يوق قىلىدۇ. ئۇلارنىڭ ھايات يولى بەك داغدام بولمايدۇ، ھەم بەك بەخىتلىك بولىشىمۇ ناتايىن، بىراق ئۇلار مەيلى مەغلۇپ بولسۇن ياكى غەلبە قىلسۇن، دۇنيادا ئۇلارنىڭ نامى قالىدۇ.

3. ھەۋەس ۋە قىززىقىش ئۈچۈن بىر ئىش قىلىدىغان ياكى ئۆزىنىڭ قىززىقىشىغا ئاساسەن كەسسىپ تاللايدىغانلار. بۇنداق كىشىلەر ئادەتتە تەرەققى قىلغان دۆۋلەتلەردە سەل كۆپ بولسىمۇ بىراق ئومۇمەن قىلغاندا ئۇنچە كۆپ بولمايدۇ. ئۇلار ئۆزىنى ئوبدان چۈشەنگەن، ئۆزىنىڭ نىمە قىلىشىنى ئوبدان بىلگەن كىشىلەر بولۇپ، ئۇلارنىڭ ھەممىسى ئالاھىدە تالانلىق بولمىسىمۇ، بىراق ئۇلارنىڭ مۇتلەق كۆپ قىسمى ئۆز قىلىۋاتقان كەسسىپتە بەلگۈك نەتىجە ياراتقان بولىدۇ. بۇ خىلدىكى كىشىلەرنىڭ ھاياتى بەك باياشات بولمىسىمۇ، بىراق بىر خىل خاتىرجەملىك ۋە ئەركىن ئازادىلىك ئىچىدە ئۆتىدۇ. ئۇلار ئادەتتە ئۆز كەسسىپىنى ياخشى كۆرىدۇ؛ خىزمىتىنى سەمىمى ۋە ئەستايىل قىلىدۇ؛ مەسۇليەتچانلىقى كۈچلۈك بولىدى. ئۇلار ئادەتتە ئۆزىنى باشقىلار بىلەن سىلىشتۇرمايدۇ؛ باشقىلارغا ھەۋەس ۋە ھەسەت قىلمايدۇ؛ باشقىلارغا ئورا كولىمايدۇ، باشقىلارنىڭ پەيىغا چۈشمەيدۇ؛ مەنمەنچىلىك قىلمايدۇ.

4. شەخسى مەنپەت ۋە ئاتاق ئۈچۈن بىر ئىش قىلىدىغانلار، يەنى شامالغا قاراپ ئىش تۇتىدىغان، نەدە پايدا بولسا شۇنى قىلىپ باقىدىغان پۇرسەتپەرەسلەر. بۇنداق كىشىلەر ھەر قانداق جەمىيەتتە مەۋجۇت بولۇپ، سان جەھەتتىمۇ ئۇنچە ئاز ئەمەس. بۇنداق كىشىلەر ئۆزىنى تولۇق چۈشەنمەيدۇ، ئۈزىنىڭ نىمىگە ئىھتىياجلىق ۋە نىمە قىلىشىنى بەك بىلىپ كەتمەيدۇ؛ نەدە پايدا بولسا شۇ يەرگە چاپىدۇ؛ داۋاملىق ئۆزىنى چاغلىمايدۇ، ئۆزىنى بىلەرمەن ۋە قالتىس ھىساپلايدۇ؛ باشقىلار بىلەن ئۆزىنى سىلىشتۇرىدۇ. ئۇلار چىدىماس، نامەرت كىلىدۇ؛ ئىرىشكەن نەرسىسىگە شۈكۈر قىلمايدۇ؛ ھەرقانچە نەرسىگە ئىرىشسىمۇ يەنىلا ئاچ كۆزلىك قىلىدۇ؛ ئىنسانلارغا سەمىمى مۇئامىلە قىلمايدۇ؛ ياسالمىلىق ئىچىدە ياشايدۇ، ئۆز تۇيغۇسىنى يوشۇرىدۇ؛ پۈتۈن ئۆمۈرىنى باشقىلارغا ھەسسەت قىلىش، باشقىلارنىڭ ئارقىسىدىن سۆز چۆچەك تارقىتىش، شىكايەت قىلىش ۋە قاخشاش ئىچىدە ئۆتكۈزىدۇ.

يۇقارقى ئەھۋاللارنىڭ ھەممىسى مۇتلەق بولمايدۇ. ئىنسانلارنىڭ ياخشىغان دەۋرى، شارائىتى ۋە ئۇلارنىڭ كۆرگەن تەربىيەلىرىگە قاراپ بەزى ئۆزگۈرۈشلەر بولىدۇ.

مەن كېچىك ۋاختىمدا كىنو قويىدىغان ئادەم بولۇشنى بەك ئارزۇ قىلاتتىم، چۈنكى ئۇ چاغلاردا پۈتۈن جەمىيەت سىرىتقا پۈتۈنلەي تاقالغان بولۇپ، ھەممە نەرسە نورمۇلۇق ۋە بىلەتلىك ئىدى. كىنودىن باشقا سىرىتقى دۇنيا بىلەن ئۇچۇراشقىدەك ھىچقانداق بىر ۋاستە يوق ئىدى. ئىنسانلارنىڭ تۇرمۇشى بىر خىل يوقسۇزلۇق ئىچىدە، ناھايتى ئاددى ئۆتەتتى. ئىنسانلار ئارىسىدا ئۆز ئارا سىلىشتۇرۇش، ئۆز ئارا بەسلىشىش ۋە ئۆز ئارا ئارقا ئىشىك قىلىش دىگەندەكلەر ئاساسەن يوق ئىدى. مىنىڭ نەزىرىمدە ئەڭ كۆپ ئىنسانلار ئىزدەيدىغان ۋە ئەڭ كۆپ ئىنسانلار ئارقا ئىشىك قىلىدىغانلار شۇ كىنو قويىدىغانلار ياكى كىنوخانىدا خىزمەت قىلىدىغانلار ئىدى. چۈنكى ھەر قەتىم چەتەلنىڭ كىنولىرى ۋە ياكى ياخشى كىنولار كەلسە، پەقەت كىنوخانىدا تونۇشى بارلار ئاندىن ئۇ كىنونى كۆرىدىغان بىلەتكە ئىرىشەلەيىتتى. مەن ھەر قېتىم ئۆزەم ئارزۇ قىلغان كىنونى كۆرەلمىگىنىمدە ئۆز ئۆزۈمگە "چوڭ بولسام چوقۇم كىنوچى بولىمەن" دەپ ۋەدە بەرگەن ئىدىم. كىيىن كىنولار كۆپەيدى؛ كىنولارنى كۆرۈش بۇرۇنقىدىن ئاسان بولدى، كىنوچىلارنىڭ ئورنىمۇ ئاستا ئاستا تۆۋەنلەشكە باشلىدى. ئۇندىن كېيىن شوپۇرلار باشقىلار تەرىپىدىن ھەۋەس قىلىدىغان بىر كەسىپ بولۇپ قالغان ئىدى. شۇنىڭ بىلەن مەن  ئۆز ئۆزۈمگە "چوڭ بولسام چوقۇم شوپۇر بولىمەن" دەپ ۋەدە قىلغان ئىدىم.

70 – يىللارنىڭ ئاخىرى، مەن باشلانغۇچ مەكتەپنى پۈتتۈرۈپ ئوتۇرا مەكتەپكە چىققىنىمدا، مەن ئوقۇغان مەكتەپتە ياخشى نەتىجە بىلەن ئوقۇش پۈتتۈرگەن ئوقۇغۇچىلار ئىچىدە شوپۇرلۇق مەكتەپكە ئىلتىماس قىلىدىغانلار يىلدىن يىلغا كۆپىيىشكە باشلىدى. 1981 – يىلى مەن تولۇقسىز ئوتۇرا مەكتەپنى پۈتتۈرگەندە، ئۇزۇن يىللىق ئارزۇم بىلەن شوپۇرلۇق مەكتىۋىگە ئىمتاھان بەردىم. ئەپسۇس، گەرچە نەتىجەم ياخشى بولغان بولسىمۇ، بىراق شوپۇرلۇق مەكتەپكە قوبۇل قىلىنمىدىم. نەتىجىدە تولۇق ئوتۇرا مەكتەپتە داۋاملىق ئوقۇپ، ئاخىردا تىببى مەكتەپكە كىردىم.

ئۇ زامانلاردا مەيلى ئائىلە تەربىيەسى بولسۇن، مەيلى مەكتەپ تەربىيەسى بولسۇن، ۋە ياكى جەمىيەت تەربىيەسى بولسۇن، بىزدە تەكىتلەنگەن بالا تەربىلەش ئۇسۇلى، باشقىلار تەرىپىدىن بىزگە تىكلەنگەن ئۈگۈنۈش ئۆلگىلىرىدىن ئۈگۈنۈش بولۇپ، ھىچكىم شەخىسلەرنىڭ ئۆزى بولۇشنىڭ قانچىلىك موھىملىقىنى ھەرگۈزمۇ تەكىتلىمەيىتتى؛ ھەتتا بۇنداق بىر ئۇقۇممۇ يوق ئىدى. بىزدىكى تەربىيە، ئۆيدە ئاتا ئانىنىڭ گېپىنى ئاڭلىغان ياخشى بالا، مەكتەپتە ئوقۇتقۇچىنىڭ گېپىنى ئاڭلىغان ياخشى ئوقۇغۇچى، خىزمەتكە چىققاندىن كېيىن، رەھبەرنىڭ، باشلىقنىڭ گېپىنى ئاڭلىغان ياخشى خىزمەتچى دىگەندەك بوي سۇنۇش، ئىتائەت قىلىش خارەكتىرلىك تەربىيە ئىدى.

مەن مۇشۇ تەربىلەش ئۆلچەملىرى بويىچە ئائىلىدە ياخشى بالا، مەكتەپتە ياخشى ئوقۇغۇچى، خىزمەتتە ياخشى خىزمەتچى بولدۇم. ئويلاپ باقسام كىنو كۆرۈش ئۈچۈن كىنوچى بولغۇم كەپتۇ؛ شوپۇرلارغا قاراپ شوپۇر بولغۇم كەپتۇ؛ تىببى مەكتەپكىمۇ پەقەت قوبۇل بولغۇنۇم ئۈچۈن بەك كۆپ ئويلاپ كەتمەيلا بىرىپتىمەن. ئۆزەمنىڭ تالانتى نىمە، كەلگۈسىدە نىمە كەسسىپ بىلەن شۇغۇللانسام ئۆزۈمگە ئەڭ مۇئاپىق دىگەنلەرنى ئەستايىل ئويلاپ باقماپتىمەن. ھەر زامان باشقىلارنىڭ كۆرسىتىشى بىلەن، باشقىلارنىڭ ئىستىكى بويىچە، باشقىلار ئۈمۈت قىلغان ئادەم بولۇشقا تىرىشىپ كەپتىمەن.

كېيىن يىشىمنىڭ چوڭىشىغا ئەگىشىپ، بەزى نەرسىلەرنى ئويلاشقا باشلىدىم. ئادەم ياشاشتىن مەخسەت زادى نىمە؟ ئىنساننىڭ بۇ دۇنياغا كىلىشتىن مەخسەت، يالغۇز ئاتا ئانىسىنى خوش قىلىشمۇ؟ ئوقۇتقۇچىسىنى خوش قىلىشمۇ؟ ياكى رەھبەرنى، باشلىقنى خوش قىلىشمۇ؟ ئەگەر شۇنداق بولسا، ئايرىم مۇستەققىل بىر ئادەم بولاپ بۇ دۇنياغا كىلىشنىڭ ئەھمىيىتى نىمە؟ ھەر بىر ئىنساننىڭ ئۆز ئىستىكى، ئارزۇسى قاچان ۋە قەيەردە ئىپادىلىنىدۇ؟ مەن بۇ ھەقتە كۆپ ئويلاندىم، كۆپ ئىزدەندىم. ئامىركىغا كىلىپ بىر نەچچە يىل ياشىغاندىن كېيىن، ئۇنىڭ جاۋابىنى تاپتىم. ئەسلى ئۇنىڭ جاۋابى ناھايتى ئاددى بولۇپ، ئۇ بولسىمۇ ئىنساننىڭ "ئۆزى بولىشى" ئىكەن. ئىنسان پەقەت ئۆزى بولغاندا، ئاندىن ئىنساننىڭ مۇستەققىل بىر ئادەم بولۇپ بۇ دۇنياغا كىلىشنىڭ ئەھمىيىتى ھەقىقى تۈردە ئىپادىلىنىدىكەن؛ ھەر بىر ئىنساننىڭ ئارزۇ ئىستىكى ۋە قىممىتى ئەڭ يۇقۇرى دەرىجىدە ئىشقا ئاشىدىكەن.

بۇنىڭدىن 10 يىل ئىلگىرى باللىرىمغا ھەمرا بولۇپ، ئامىركىنىڭ كارتۇن فىلىمى گۇمپىچى مۈشۈك ئېيىق (كوڭ فۇ پاندا) دىگەن كىنونى كۆرگەن ئىدىم. مەن گەرچە بۇ كىنونى بىر كارتۇن فىلىم قاتارىدا كۆرگەن بولساممۇ، بىراق بۇ كىنونىڭ مەزمۇنى ماڭا ئالاھىدە تەسىر قىلدى. بۇ فىلىمدە دەل بۇ "ئۆزى بولۇش" نى ۋە ئۇنىڭ قانچىلىك موھىملىقىنى ناھايتى جانلىق ئىپادىلەپ بەرگەن ئىدى.

سىنىڭ ھەقىقى ئارتۇقچىلىقىڭ سىنىڭ ئەڭ ياخشى ئۆزۇڭ بولۇشتىن كىلىدۇ.

فىلىمدە بىر ئۆمۈر لەغمەن (noodle) تىجارىتى بىلەن تۇرمۇشىنى قامداپ كىلىۋاتقان ئۆدەك ئاشپەزنىڭ بىقىۋالغان ئۈگەي بالىسى مۈشۈك ئېيىقىنىڭ ھېكايىسى تەسۋىرلەنگەن بولۇپ، بىر كۈنى باش پىرسىناج مۈشۈك ئېيىقى مەھەللىدە ئۆتكۈزۈلگەن گۇمپىچى تالاش مۇسابىقىسىغا بارىدۇ، ۋە تاسادىپى پۇرسەتتە ئۆزىمۇ ئاڭقىرالمىغان بىر شەكىلدە كەلگۈسىدە ئەلنى قۇتقازغۇچى باش گۇمپىچى (باش چەۋەنداز) غا بىردىن بىر كاندىدات بولۇپ تاللىنىدۇ.

شۇندىن ئېتىۋارەن مۈشۈك ئېيىقى ئوڭىدىمۇ چۈشىدىمۇ دۇنيادىكى ئەڭ يىرىتقۇچ ھايۋانلارنى يىڭەلەيدىغان ئەڭ كۈچلۈك گۇمپىچى بولۇشنى ئويلايدۇ. كۆپ جاپالىق مەششىق قىلىدۇ، بىراق ئاخىردا ھەرقانچە مەششىق قىلىپمۇ، ئۆزىنىڭ ئۇنداق بىر گۇمپىچى بولۇشتىن كۆپ يىراق ئىكەنلىكنى سەزگەن مۈشۈك ئېيىقى، پۈتۈن ئۈمۈدىنى ئىبادەتخانىنىڭ ئىچىدىكى ئېگىز بىر يەرگە قويۇپ قويغان مەخپىيەتلىك يىزىلغان يۆگىمە قەغەز (Secrets of the scroll) نىڭ ئىچىدىكى سىرنى بىلىشكە باغلايدۇ. يەنى گۇمپچىلار ئۇستازى، قېرى تاش پاقا ئۆلۈپ كېتىشنىڭ ئالدىدا، "كىم بۇ مەخپىيەتلىك يىزىلغان يوگىمە قەغەزنى ئىلىپ، ئۇنىڭ ئىچىدىكى سىرنى كۆرسە، شۇ ئەلنى قۇتقازغۇچى مەشھۇر گۇمپىچى بولىدۇ" دەپ ۋەسىيەت قالدۇرۇپ كەتكەن ئىكەن.

مۈشۈك ئېيىقى ئاخىر ئۇ مەخپىيەتلىك يىزىلغان يۆگىمە قەغەزنى قولىغا ئىلىپ قارىسا، ئۇنىڭ ئىچىدە ھېچنىمە يوق، قۇرۇق بىر قەغەز ئىكەنلىكىنى بايقايدۇ. بۇ ئەھۋالدىن قاتتىق ئۈمۈتسىزلەنگەن مۈسۈك ئېيىقى پۈتۈن خىياللىرىدىن ۋاز كېچىپ، لەغمەن ساتىدىغان ئۈگەي دادىسىنىڭ قېشىغا بىرىپ، ئۇنىڭ لەغمەن تىجارىتىگە ۋارىسلىق قىلىش قارارىغا كىلىدۇ.

مۈشۈك ئېيىقى ئۆيىگە قايتىپ بارغاندا، ئۆگەي دادىسى ئۇنىڭغا، "مەن ياشىنىپ قالدىم، ئەمدى لەغمەن تىجارىتىنى ساڭا تاپشۇرۇپ بىرىدىغان ۋاقىت كەلدى، ئەمدى مەن ساڭا لەغمەنىمنىڭ سىرىنى دەپ بىرەي" دەيدۇ، ۋە ئۇنىڭغا قاراپ، "مىنىڭ سىرىم، ئەسلى لەغمىنىمنىڭ تەركىۋىدە  ھىچقانداق مەخپىيەتلىك يوق؛ بىر نەرسىنى ئالاھىدە قىلماقچى بولساڭ، سەن ئۇنىڭ ئالاھىدە ئىكەنلىكىگە ئىشىنىشىڭ كىرەك" دەيدۇ.

بىر نەرسىنى ئالاھىدە قىلماقچى بولساڭ، سەن ئۇنىڭ ئالاھىدە ئىكەنلىكىگە ئىشىنىشىڭ كىرەك.

ئۈگەي دادىسىنىڭ ئۇ سۆزلىرىنى ئاڭلىغان مۈشۈك ئېيىقى دەرھال بىر نەرسە بايقىغاندەك بولۇپ، ئۆيدىن چىقىپ، ئىبادەتخانىغا بىرىپ تاشلىۋەتكە ھىلىقى قۇرۇق يۆگىمە قەغەزنى قولىغا ئىلىپ ئۇنىڭغا قارايدۇ، ۋە ئۇنىڭدا ئۆزىنىڭ شولىسىنى كۆرىدۇ.

شۇنىڭ بىلەن "ئۆزى بولۇش" تىن ئىبارەت چوڭ بىر ھەقىقەتنى بايقايدۇ، ۋە ئۆزى بولۇش قارارىغا كىلىدۇ. نەتىجىدە مۈشۈك ئېيىقى ھازىرقىدەك دۇنيادا ئەڭ قىممەتلىك، ئەڭ ئەتىۋار ھايۋانغا ئايلىنىدۇ.

ئىنىق مەلۇماتلارغا ئاساسلانغاندا ئامىركىنىڭ ۋاشىنگىتون شەھەرىدىكى ھايۋاناتلار باغچىسىدىكى مۈشۈك ئېيىقى، خىتتايدىن 10 يىللىق ئىجارە ئىلىنغان بولۇپ، ھەر بىر مۈشۈك ئېيىقىنىڭ 10 يىللىق ئىجارە ھەققى ئۈچۈن ئامىركا تەرەپ خىتتايغا 10 مىلىيۇن دوللار تۆلەيدىكەن. بۇ جەرياندا تۇغۇلغان مۈشۈك ئېيىقى يەنىلا خىتتايغا تەۋە بولۇپ، ئۇنىڭ ئىگىدارچىلىق ھوقۇقى مەڭگۈ خىتتايدا بولىدىكەن، ۋە ئامىركا تەرەپ ئۇ مۈسۈك ئېيىقى ئۈچۈنمۇ ئىجارە ھەققى تۆلەيدىكەن.

بىزدە "ھەر قانداق نەرسە ئۆز قىممىتى بىلەن" دەيدىغان سۆز بار. ئاللاھ ئىنسانلارنى ياراتقان ۋاقىتتا، ھەر بىر ئىنساننى پەرىقلىق قىلىپ ئۆزگىچە ئالاھىدىلىك بىلەن ياراتقان. ئاللاھ ھەر بىر ئىنسانغا ئوخشىمىغان ئەقىل پاراسەت، ئىقتىدار ۋە تالانت ئاتا قىلغان. ئۇنىڭ ئاساسلىق سەۋەبىنىڭ بىرى ئىنسانلارنى ئۆز ئارا پەرىقلەندۈرۈش بولسا، يەنە بىرى ئىنسانلارنىڭ ئوخشىمىغان كەسىپ ۋە ئوخشىمىغان ئىشلار بىلەن شۇغۇللىنىشىغا قولايلىق بولىشى ئۈچۈندۇر. ئوخشىمىغان ئىنسانلارنىڭ ئوخشىمىغان ئىشلارنى قىلىشتىكى قابىلىيىتى ئوخشاش بولمايدۇ؛ بەزىلەر مەلۇم جەھەتتە تالانتى بولسا، يەنە بەزىلەرنىڭ باشقا بىر جەھەتتە تالانتى بولىدۇ. ئىنسانلار پەقەتلا ئۆز ئالاھىدىلىكى ۋە تالانتىنى توغۇرا تونۇپ، ئۇنى ئەڭ يۇقۇرى دەرىجىدە جارە قىلدۇرغاندا، ئاندىن ئەگرى توقاي يوللارنى ئاز بىسىپ، ئۆزى بولۇش مەخسىتىگە يىتەلەيدۇ؛ ئۆز قىممىتىنى تولۇق يارىتالايدۇ ۋە باشقىلارنىڭ ئىززەت ھۆرمىتىگە ئىرىشەلەيدۇ.

بىزنىڭ ھازىرقى ئەھۋالىمىزغا قارايدىغان بولساق، بەزىلىرىمىز ھە دىسەك ئۆزىمىزنى باشقىلار بىلەن سىلىشتۇرىمىز، ھە دىسەك باللىرىمىزنىڭ نىمە تالانتى بارلىقى ۋە نىمىگە قىززىقىدىغانلىقىغا ئۇنچە قاراپ كەتمەي، ئۆز ئىستىكىمىز بويىچە باللىرىمىزنى داڭلىق شەخىسلەردىن ئۈگۈنۈپ، كەلگۈسىدە شۇ داڭلىق شەخىسلەردەك داڭلىق شەخىس بولۇشقا ئۈندەيمىز؛  نەتىجىدە باللىرىمىزنىڭ تالانتى ۋە ئۆز ئارزۇ ئىستەكلىرى نەزەردىن ساقىت بولۇپ، ئۇلارنىڭ ھەقىقى تالانتى جارە بولماي كۆمۈلەپ قالىدۇ. بەزىلىرىمىز ھە دىسەك بىلەرمەنلىك، مەنمەنچىلىك قىلىپ، "كاتتا كىشىلەر" بولۇشقا تىرىشىمىز؛ مەخسىتىمىزگە يىتەلمىسەك ھەسسەتخورلۇق قىلىمىز؛ ھەتتا باشقىلارنىڭ پۇتىغا ھۆل قىش قويۇپ، ئۇلارنى يىقىتىشقا ۋە ۋەيران قىلىشقا ئۇرىنىمىز. ئازراق كىتاپ كۆرۈپلا، ئۆزىمىزنى مۇتىخەسىس ساناپ، باشقىلارغا قالايمىقان يول كۆرسۈتۈپ، ئۆزىمىز بىلمەيدىغان ئىشلارغا ئىسىلىۋالىمىز؛ ئاخىردا ھىچ ئىشنى ۋايىغا يەتكۈزۈپ قىلالمايمىز، ھەم باشقىلارنىمۇ نابۇت قىلىمىز. كۈلەلمىگەن يەردە ھىجىيىپ، ئاتتىن چۈشسەكمۇ ئىلانگىسىدىن چۈشمەي، ھەر ئىشلاردا باشقىلارغا توسالغۇ بولۇپ، ئۆز يولىدا يۈرىشىۋاتقان ئىشلارنىمۇ ئاقسىتىپ قويىۋاتىمىز.

بىزدە "ھالىڭغا بېقىپ ھال تات، خالتاڭغا بېقىپ ئۇن تات" دەيدىغان ئاتا سۆزى بولۇپ، ئۇنىڭ ئاساسلىق مەنىسىمۇ، بىزنى "ئۆزىمىز بولۇش" قا چاقىرىشتىن ئىبارەت. ئۇندىن باشقا بىزدە يەنە "ئالتۇننى زەگەر سوقسۇن" دەيدىغان ئاتا سۆزى بولۇپ، ئۇنىڭ مەنىسى ھەر ئىش ئۆز كەسسىپى بىلەن بولغان ياخشى دىگەن مەنادا.  ياخشى گېنىرالنىڭ غەلبە قازىنىشى ياخشى ئەسكەرگە باغلىق بولىدۇ. ياخشى ئەسكەرنىڭمۇ جەڭدە ئۇتۇق قازىنىشى ياخشى گېنىرالغا باغلىق بولىدۇ. ئەگەر گېنىرال گېنىرال بولمىسا، ئەسكەر ئەسكەرلىكىنى قىلمىسا، ئۇ چاغدا ئۇلارنىڭ ئۇرۇشتا غەلبە قازىنىشى ئۇياقتا تۇرسۇن، ھاياتىنى ساقلاپ قېلىشمۇ تەس بولىدۇ.

ئاخىردا مەن يېغىنچاقلاپ ئەيىتسام، ھەر بىرىمىز ئۆز ئورنىمىزنى توغۇرا بەلگىلەپ، ئۆز ئىقتىدارىمىزنى ئەڭ يۇقۇرى دەرىجىدە نامايەن قىلغىنىمىزدا ئاندىن ئۆز قىممىتىمىزنى توغۇرا يارىتالايمىز. ئىنساننىڭ قىممىتى ھەرگۈزمۇ ئۇنىڭ ھوقۇق مەنسەپلىرىدە، قانچىلىك كۆپ پۇل تىپىشىدا، قانچىلىك چوڭ ئۆيدە ئولتۇرشىدا ۋە ياكى قانداق نوچى ماشىنا ھەيدىشىدە بولمايدۇ. ئىنساننىڭ قىممىتى ئاللاھنىڭ ھەر بىر ئىنسانغا بەرگەن ئەقىل پاراسىتى ۋە تالانتىنى ئەڭ يۇقۇرى دەرىجىدە جارە قىلدۇرالىشىدا بولىدۇ؛ ئىنساننىڭ قېممىتى يالغۇز نەتىجىدە ئەمەس بەلكى جەرياندا ئىپادىلىنىدۇ. ئەگەر بىزنىڭ قابىلىيىتىمىز مەۋجۇت زىدىيەتلەرنى ھەل قىلىشقا يەتمىسە، كەم دىگەندە بىز زىدىيەتنىڭ بىر قىسمى بولۇپ قىلىشتىن ساقلىنىشىمىز، كۆيىۋاتقان ئوتقا ماي چىچىپ زىدىيەتنى ئۇلغايىتماسلىقىمىز كىرەك. ھېچ بولمىسا ئىش قىلغانلارنىڭ ئىشىنى قىلغىلى قويىشىمىز، ئۇلارغا ياردەم قىلالمىساق، دەستەك بولالمىساق، كەم دىگەندە ئۇلارنىڭ يولدىكى داڭگال بولۇپ، ياكى ئۇلارغا ئورا كولاپ، كېتىۋاتقانلارنىڭ يولىغا پۇتلى كاشاڭ بولماسلىقىمىز كىرەك.

2018 – يىلى 8 - ئاينىڭ 30 – كۈنى، نىيورۇك